ქართველი სამხედროების ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ოპერაცია ჰელმანდის პროვინციაში. თალიბების ჯგუფი, რომელთა თავდასხმას კაპრალი მინდია აბაშიძე შეეწირა გადანდგურებულია.
ავღანეთის ერთ ერთ ყველაზე ცხელ წერტილში, ჰელმანდში განლაგებულ 32-ე ბატალიონზე თალიბების მორიგი თავდასხმა ჯარისკაცების პატრულირებისას მოხდა. საბოლოოდ კი, ქართული ქვედანაყოფის ოპერაცია ასეთი შედეგით დასრულდა: ლიკვიდირებული და ტყვედ აყვანილი თალიბები და არცერთი დაჭრილი ან დაღუპული ქართველი სამხედრო.
ფრანგულმა ავიაკოსმოსურმა ჟურნალმა «Air & Cosmos»–მა ახლახანს გამოსცა მონოგრაფია, რომელიც ფრანგულ მრავალფუნქციურ გამანადგურებელ Rafale–ს ეძღვნება. წიგნის მოცულობა 100 გვერდს შეადგენს და მასში მოთავსებულია იშვიათი ინფორმაცია და ფოტომასალები ამ გამანადგურებლის განვითარების, სამსახურის და საბრძოლო გამოცდილების შესახებ. ერთერთი საინტერესო ფოტოსურათი რომელიც ინტერნეტში გახდა ხელმისაწვდომი წარმოგვიდგენს Rafale–ს, რომელიც აღჭურვილია კონფრომული ავზებვით და იარაღის დასაკიდი სპეციალური კონტეინერებით, რომლებიც საბრძოლო ამოცანის შესრულების დროს გამანადგურებლის შემჩნევადობას საგრძნობლად ამცირებს.
ჟურნალში გამოქვეყნებული სურათი
ამგვარი გადაწყვეტილება მანამდე ამერიკულმა კომპანია Boeing–მა გამოიყენა გამანადგურებელი F/A-18E/F–ის მოდერნიზაციის კონცეფციის ჩამოყალიბებისას.
დასაკიდი კონტეინერით აღჭურვილი F/A-18E/F Super Hornet-II
იარაღის დასაკიდი კონტეინერებით აღჭურვილი Rafale–ს ძველი 3D გამოსახულება
Edwards Air Force Base, კალიფორნიის შტატი – 19 ნოემბერს F-35A Lightning II–მა (conventional takeoff and landing – CTOL) ბოლო ოთხი ფრენის განმავლობაში შეტევის კუთხე (AoA – Angle of Attack) 50 გრადუსამდე გაზარდა. F-35A–ს გამოცდები აქამდე 20 გრადუსიან შეტევის კუთხეზე მიმდინარეობდა, ამჟამად კი თვითმფრინავმა აჩვენა მაღალ შეტევის გუთხეზე უსაფრთხოდ სწრაფად გადასვლის შესაძლებლობა. გამოცდები შეტევის კუთხის ყველა დიაპაზონის გამოსაკვლევად კიდევ რამდენიმე თვეს გაგრძელდება.
თურქებმა ALTAY–სთვის გერმანული ძალური აგერგატი აირჩიეს (ძრავა+ტრანსმისია), რომელიც განსხვავდება იმისგან რაც მათ Leopard–2A4–ებზე აყენია. კონკრეტულად მათ აირჩის ძრავა MTU–883 (რომელიც ასევე ცნობილია სახელით Europack) და ტრანსმისია RENK HSWL–295. მათგან გასნხვავებით ბერძნულმა მხარემ Leopard–2A6HEL არჩევისას მასზე იგივე ძრავა–ტრანსმისიის განყოფილება დატოვეს რაც მის მოძველებულ ვერსიას, Leopard–2A4–ს ჰქონდა – ძრავა MTU–873 და ტრანსმისია RENK 354 HSWL. ამგვარად ბერძნებმა სასურველ უნიფიკაციას მიაღწიეს. როგორც "883" ასევე "873" ძრავა 1500 ცხენისძალიანია, მაგრამ 15 წლით ახალ MTU–883–ს უფრო ნაკლები მოცულბა და შესაბამისად ნაკლები წონა აქვს. მაგრამ მიუხედავად ამისა მსოფლიოში Leopard-2–ის ყველა მომხმარებელი ამ ძველ ძრავას იყენებს და არ ფიქრობს მის შეცვლას.
ადგილის ეკონომია Leopard-2–ში Europack–ის დაყენების შედეგად
ყოველი ზემოთ თქმული არანაირად არ მოწმობს იმას რომ ახალი გერმანული ძრავა–ტრანსმისიის განყოფილება ცუდია ან არასაიმედოა, უბრალოდ მისი არჩევის შედეგად თურქები იძულებულები იქნებიან ახალი და თითქმის უცხო ძრავის რემონსტისა და მომსახურებისთვის ხელახლა შექმნან ინფრასტრუქტურა და მომსახურების სერვისი. თურქების განცხადებით გერმანულ ძრავა–ტრანსმისიის განყოფილებას მხოლოდ ტანკების პირველ ორ პარტიაზე გამოიყენებენ. გერმანულ MTU–სა და RENK–ს და თურქულ OTOKAR–ს შორის ხელშეკრულებას ამის თაობაზე 2010 წელს მოეწერა ხელი. ტანკების დანარჩენ პარტიებში თურქეთი სამხრეთ კორეულ გზას გაყვება – ანუ საკუთარი წარმოების, გერმანული 1500–იანის ნაცვლად 1800 ცხენისძალიან ძრავებს დააყენებს. რამდენადაც არ უნდა მინდოდეს მათ წარმატება ვუსურვო, მაინც უნდა აღვნიშნო რომ ცოტა არ იყოს თურქული ძრავის გეგმა არარეალურად გამოიყურება. თვითონ სამხრეთ კორელეებმა, რომლებიც გაცილებით მეწინავე ტექნოლოგიებს ფლობენ, ამ სფეროში მარცხი განიცადეს. ახალი კორეული ტანკი KX-2, რომლის ტექნოლოგიებზეცაა აწყობილი ALTAY, მიახლოებით სამი წელია ძრავის გაუმართაობის გამო ვერ წავიდა სერიაში და სწორედ ამ მიზნით კორელებმა გადაწყვიტეს საწყის პარტიებზე გერმანული ძრავები დააყენონ.
თურქული Leopard–2NG და ALTAY ასევე აღჭურვილები არიან ლაზრული დაშუქების გამაფრთხილებელი სისტემით (LWR: Laser Warning Receiver). სისტემის დანიშნულებაა აღმოაჩინოს ლაზერის სხივები, მოახდინოს მათი კლასიფიკაცია მანძილმზომ და მართვადი რაკეტების ლაზერებად და გააფრთხილოს ეკიპაჟი ამის შესახებ. სრულიად ავტომატურ რეჟიმში მუშაობისას სისტემა ავტომატურად ახორციელებს საკვამლე ყუმბარების გასროლას და ახორციელებს მეთაურის სამიზნე პერიოსკოპის ან მთლიანი კოშკურის საფრთხის მიმართულებით მოტრიალებას.
სხვადასხვა ტექნოლოგიური მზადყოფნის ამგვარი სისტემები ბოლო წლების განმავლობაში მრავალმა ქვეყანამ გამოსცადა. მაგალითად იტალეიელებს თავის ტანკ Ariete–ზე ბოლო 15 წელია ლაზერული დასხივებისა და გაფრთხილების სისტემა უყენიათ. ამგვარი სისტემის პრაქტიკული ეფექტურობა კონვენციურ ბრძოლის ველზე სპეციალისტების აზრით ეჭვს იწვევს და სულ უბრალო მიზეზის გამო – ბრძოლის ველზე უამრავი ლაზერის სხხივია. ამ მიზეზით ეკიპაჟი მუდმივად ამ სისტემის განგაშის ქვეშაა და აქედან გამომდინარე მუდმივ სტრესშია და ფიქრობ რომ მიზანშია ამოღებული და მხოლოდ იმაზე ფიქრობს როგორ აიცილოს საფრთხე თავიდან – თავის მხრივ კი ეს უარყოფიდად მოქმედებს საბრძოლო ამოცანის შესრულებაზე. სწორედ ესაა იმის მიზეზი რომ ასეთმა სისტემა საკმაოდ მწირი გავრცელება ჰპოვა მსოფლიოში.
Leopard-2A6
ეპილოგი.
ყველაფერი ზემოთ თქმულიდან ვასკვნით რომ ბერძნულ Leopard-2A6HEL–ს არაფერი შესაშური არა აქვს თურქულ ALTAY და Leopard–2NG–სგან. თუმცა უნდა აღინიშნოს რომ "რაოდენობასაც აქვს თავისი ხარისხი".
პირველი სავარაუდოდ დაცვით ჩამორჩება ბერძნულ Leopard-ს, ხოლო მეორე დიდი ჯავშანმოდულებითაა აღჭურვილი, რომლებიც უფრო კუმულაციური ჭურვებისგან დასაცავადაა შექმნილი ვიდრე ქვეკალიბრულებისგან. მაგრამ ფაქტი სახეზეა – თურქეთის მცდელობას უაზროდ არ ჩაუვლია და უკვე გამოიღო შედეგები და ეროვნულმა ტანკმა პირველი ნაბიჯების გადაგმა დაიწყო, რაც თავისთავად ძალიან დიდი წარმატებაა და იმას თუ გავითვალისწინებთ რომ ALTAY ახლანდელი დასავლური ტანკების საპირწონეა, მაშინ საკმაოდ დიდი წარმატებაა ისეთი ქვეყნისათვის რომელსაც ტანკი არასოდეს არ უწარმოებია.
ამასთან აღსანიშნავია ის ფაქტიც რომ თურქეთი ALTAY–ს შექმნასთან ერთად მოდერნიზაციასაც ახორციელებს, მაგალითად იგივე Leopard-2NG. ამას გარდა მოიდერნიზაცია ჩაუტარეს 162 ცალ Leopard-1A1–ს Leopard–1Τ VOLKAN–ის დონემდე, მოდერნიზაციის ღირებულება 160 მილიონი დოლარი, 170 ცალი Μ60Α1 მოდერნიზირებული იქნა Μ60Τ–ეს დონემდე (ებრაული Μ–60 SABRA–ს ანალოგი), მოდერნიზაციის ღირებულება 688 მილიონი დოლარი და ყოველივე ამის პარალელურად მიმდინარეობს ეროვნული ტანკის შექმნის პრეოგრამა.
ღაზას სექტორში, ებრაელებსა და პალესტინელებს შორის, ხელახლა გაღვივებული კონფლიქტის ეპიცენტრში დღეს ერთის მხრიდან უმართავი რაკეტები და ნაღმებია ხოლო მეორეს მხრიდან ანტიბალისტიკური თავდაცვის სისტემა "Iron Dome". ისრაელის რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვის სისტემა საბრძოლო ნათლობას გადის – მეწინავე ტექნოლოგიებით შექმნილი "Iron Dome", ყოველდღიურად, ღასას სექტორიდან გაშვებული, ათობით რაკეტის განადგურებას ახერხებს. ამ სარაკეტო შეტევებთან დაკავშირებით ისრაელის მთავრობამ, თელ–ავივის დასაცავად, დამატებით ერთი ბატარეის გაშლა განახორციელა. თელ–ავივის თავზე სისტემა ათიდან ცხრა რაკეტის ჩამოგდება მოახერხა. ებრაულ სამხედრო წყაროებზე დაყრდნობით მთლიანობაში სისტემამ 222 რაკეტა გაანადგურა, რაც საერთო ჯამში გაშვებული რაკეტების 90% შეადგენს.
ეჭვს გარეშე "რკინის თაღი" ამ კონფილქტის ყველზე მნიშვნელოვან ტექნოლოგიურ სიახლეს წარმოადგენს, ხოლო ამ სისტემის ოპერატორები კიდევ ეროვნული გმირები არიან – ისრაელის გმირები, რომლებიც ხალხის სიცოცხლეებს იცავენ. ამ ხალხის ამოცანაა წელში მოხრილები იჯდნენ ეკრანებთან, დააკვირდნენ ჰამასის მიერ გამოშვებულ რაკეტებს და როდესაც ისინი დასახლებული პუნქტებისკენ მიემართებიან განახორციელონ მათი განადგურება.
"Iron Dome" მოძრავ რაკეტსაწინააღმდეგო სათვალთვალო სისტემას წარმოადგენს, რომელსაც ევალება ღაზას სექტორიდან და ლიბანიდან გამოშვებული რაკეტების განადგურება. სისტემა უფრო და უფრო მეტ მნიშვნელობას იძენს, რადგანაც ჰამასი, ჰეზბოლა და სხვა რადიკალური დაჯგუფებები, ისრაელის საზღვართან თანდათან აგროვებენ მიწა–მიწა კლასის რაკეტების დიდ რაოდენობას და ამგ გზით ცდილობენ თავი აარიდონ ისრაელის არმიის სახმელეთო და საჰაერო ჯარების მძლავ საცეცხლე ძალას.
არაბულ–ებრაული თანამედროვე ომი უკვე მე–6 ათწლეულს ითვლის და უკვე გადაიზარდა Hi-Tech რაკეტების ომში. ისრაელის სადაზვერვო სამსახურის თანახმად, სამხრეთიდან, ჩრდილოეთიდან და აღმოსავლეთიდან 200 000 –ზე მეტი რაკეტაა მიმართული ისრაელის ტერიტორიისკენ. "Iron Dome"–ს ყოველი ბატარეის შემადგენლობაში 100 სამხედრო მოსამსახურე შედის, მათ შორისაა დაცვის ქვედანაყოფებიც, ხოლო მთლიანი სისტემა ინტეგრირებულია ისრაელის ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვაში. თვითონ სისტემა წარმოადგენს მოძრავ საბრძოლო პუნქტს, რომელიც ამუშავებს რადარიდან მიღებულ ინფორმაციას რათა მოახდინოს რაკეტის გასროლის იდენტიფიცირება, გამოითვალოს მცირე რადიუსის მქონე რაკეტის ტრაექტორია, რის შემდეგადაც ხდება რაკეტის განადგურება/არ განადგურების გადაწყვეტილების მიღება.
"Iron Dome"–ს რადარიდან მიღებული ინფორმაციის გადამუშავების შედეგად დგინდება რაკეტის ტრაექტორია და მისი დაცემის წერტილი და თუ რაკეტა დასახლებულ პუნქტს ემუქრება მხოლოდ მაშინ ხდება რაკეტის განადგურება. "Iron Dome" სხვა რაკეტსაწინააღმდეგო სისტემებისგან განსხვავდება – ის სპეციალურადაა შექმნილი 5–დან 40 კილომეტრამდე მოქმედების რადიუსის მქონე რაკეტებისა და ნაღმების გასანადგურებლად.
Iron Dome–ს გამშვები მოწყობილობების ტრანსპორტირება და საცეცხლე პოზიციებზე განთავსება (2012 წლის ნოემბერი)
2006 წლის ლიბანის ომის დროს, ისრაელის მიმართულებით 4000 რაკეტის გაშვების შედეგად, ისრაელმა გადაწყვიტა ახლო რადიუსის რაკეტსაწინააღმდეგო სისტემის შექმნაზე მუშაობის დაწყება და მომდევნო ხუთი წლის განმავლობაში ამ სამუშაოს შედეგად "Iron Dome" ჩაუშვა სერიაში.
სისტემის პროგრამისტები მძიმე ამოცანის წინაშე დადგნენ – მათ უნდა შეექმნათ ანტისრაკაეტო სისტემა რომელმაც უნდა აღმოაჩინოს რაკეტა გაშვების შემდეგ, მოახდინოს მისი კლასიფიკაცია, გამოითვალოს მისი ტრაექტორია, განსაზღვროს ის საფრთხე რომელსაც ის წარმოადგენს, დაიწყოს გზის გადაჭრის ოპერაცია, ჩაიჭიროს რაკეტა და მთელი დროის განმავლობაში ჩაჭერილი ყავდეს ის და მოახდინოს მისი ჰაერში განადგურება. და იმისდა მიხედვით თუ რა მანძილიდან ხდება რაკეტის გაშვება ეს ყველაფერი 15–40 წამის განმავლობაში უნდა მოასწროს.
შორი რადიუსის მქონე რაკეტებს ირანიდან ისრაელამდე მისაღწევად 11 წუთი ესაჭიროებათ. ეს საკმარისი დროა რათა მოხდეს მათი გზის გადაჭრა Patriot–ით ან Hawk–ით. ხოლო ღაზას სექტორიდან გაშვებულ რაკეტას სულ რაღაცა 15 წამი სჭირდება რათა ყველაზე ახლო მდებარე, 120 000 კაციანი მოსახლეობის მქონე ებრაულ ქალაქამდე მიაღწიოს. ამგვარად ამ სისტემის რეაგირების დრო საკმაოდ მნიშვნელოვანია.
"Iron Dome" ინტეგრირებულია ისრაელის მრავალსაფეხურიან ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის სისტემაში და ამგვარად შეუძია 100–150 კილომეტრი რადიუსის მქონე რაკეტების განადგურება, ისეთებისა როგორებიც სირიის ან ჰეზბოლას არსენალში იმყოფება. ისრაელის ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის სისტემები საერთო ქსელის წყალობით "ერთმანეთს ესაუბრებიან" ცოცხალ დროში და ამგვარად საკმაოდ მაღლა სწევენ საჰაერო საფრთხეების განადგურების ეფექტურობას. ამ ქსელის წყალობით სისტემებს შორის ხდება საჰაერო სივრცის მდგომარეობის ინფორმაციის გაცვლა და იმის გადაწყვეტა თუ რომელი სისტემაა პასუხისმგებელი აღმოჩენილი საფრთხის გასანადგურებლად.
"Iron Dome" გამოიყენება ისრაელისა და აშშ–ს მიერ. 40–დან 50 მილიონ დოლარამდე ჯდება სისტემის თითო ბატარეა და მიახლოებით 40 000 დოლარი თითო ანტირაკეტა. ანტირაკეტის სიგრძე მიახლოებით 3 მეტრია, იწონის 90 კილოს. ყოველ გამშვებში 20 ცალი ანტირაკეტა "Tamir"–ია მოთავსებული და მათ მაღალი ეფექტურობით შეუძიათ ებრძოლონ "Kassam"–ისა და "Град"–ის ტიპის რაკეტებს, რომელთა ფასცი 1000 დოლარს არ აჭარბებს.
Iron Dome
"რკინის თაღი" (ებრაულად כיפת ברזל — კიპატ ბარზელ), რაკეტსაწინააღმდეგო სისტემა რომლის დანიშნულებაცაა 5–დან 70 კილომეტრამდე რადიუსის მქონე რაკეტებისა და ჭურვების განადგურება, ბოლო ცნობებით 17 ნოემბერს მოხდა ამ სისტემის მეხუთე ბატარეის გაშლა, რომელიც მოდერნიზიზრებულ ვარიანტს წარმოადგენს და არაოფიციალურად მე–2 თაობის Iron Dome–დ იწოდება. შეიარაღებაში მიღებულია 2011 წელს. ყოველ ბატარეას შეუძლია 150 კვადრატული კილომეტრის დაცვა. იწარმოება ებრაული კომპანია Rafael Advanced Defense Systems–ის მიერ.
ბატარეის შემადგენლობა
Elta Systems–ის მრავალფუნქციური რადიოლოკაციური სადგური EL/M-2084. რადარის დანიშნულებაა მიზნის და მისი ტრაექტორიის ზუსტი იდეტიფიცირება. რადგანაც "Kassam" რაკეტების 75% მიზანს ვერ ხვდება, ხარჯების შემცირების მიზნით რადიოლოკაციური სადგური ადგენს რაკეტის ტრაექტორიას და თუ ის საფრთხეს წარმოადგენს მხოლოდ მაშინ იძლევა განადგურების ბრძანებას.
ცეცხლის მართვის ცენტრი (მიზნის აღმოჩენიდან მის განადგურებამდ რამდენიმე წამი ესაჭიროება).
Iron Dome–ს ბატარიის შემადგენლობა – მართვის პუნქტი, გამშვები დანადგარი და რადიოლოკაციური სადგური
გამოცდები.
2007 წელს ანტირაკეტამ წარმატებით გაანადგურა რაკეტა "Kassam"–ი და "Град"–ის 122 მილიმეტრიანი რეაქტიული ჭურვი.
2009 წელს სისტემამ წარმატებით გაიარა საკონტროილო გამოცდები რის შემდეგაც გადაწყდა მისი საბრძოლო მორიგეობაზე დაყენება – პირველად მათი გაშლა ღაზას სექტორის მიმდებარე ტერიტორიაზე დაიწყოს, ამ ბოლო დღეებში კი თელ–ავივის დასაცავადაც მოხდა დამატებითი ბატარეის გაშლა.
საბრძოლო გამოყენება.
"Iron Dome"–ს პირველი ორი კომპლექსი გაშლილი იქნა 2011 წლის აპრილში, აშკელონთან და ბერ შევოსთან, ღაზას სექტორიდან გამოშვებული რაკეტებისგან დასაცავად. 2011 წლის აპრილში ღაზადან განხორიცელებული დაბომბვების დროს, დასახლებული პუნქტებისკენ გაშვებული 8 ცალი "Град"–ის რაკეტიდან "Iron Dome"–ს მიერ რვავე იქნა განადგურებული. მესამე ბატარეა იმავე წლის სექტემბერში ქალაქ აშდოდომთან იქნა გაშლილი.
2011 წლის აგვისტოში ისრაელის ტერიოტრია არა ერთხელ იქნა დაბომბილი ღაზას სექტორიდან. ტერორისტების მიერ განხორციელდა 82 დაბომბვა, რომლის დროსაც ისრაელის მიმართულებით გასროლილი იქნა 144 ცალი რაკეტა (მათ შრის რამდენიმე ზალპურად – 7 რაკეთა თითო ზალპში). "Iron Dome"–ს მიერ ჩამოგდებული იქნა არა ნაკლებ 20 რაკეტისა. დაბომბვის დროს დაიღუპა ერთი და დაიჭრა ოცდაოთხი ებრაელი მოქალაქე.
მთლიანობაში 2011 წელს განხორციელდა 229 დაბომბვა, გაშვებული იქნა 386 რაკეტა, შედეგად – სამი დაღუპილი, 38 დაჭრილი, 34 რაკეტა ჩამოგდებული რაკეტსაწინააღმდეგო სისტემის მიერ.
2012 წლის მარტში ღაზას სექტორიდან ისრაელის ტერიტორიის "Kassam"–ისა და "Град"–ის რაკეტებით დაბომბვის დროს სისტემამ კვლავ დაადასტურა თავისი ეფექტურობა. 2012 წლის 12 მარტის მდგომარეობით, წლის დასაწიყისიდან განხორციელდა 85 დაბომბვა, გაშვებული იქნა 185 რაკეტა, რის შედეგადაც დაიჭრა 5 კაცი, ხოლო რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვის სისტემამ 61 რაკეტის ჩამოგდება მოახერხა. ისრაელის არმიის განცხადებით "Iron Dome"–მ მოახერხა დასახლებული პუნქტებისკენ გაშვებული რაკეტების 85% განადგურება. მთელი ამ დროის განმავლობაში სისტემამ 93 რაკეტის განადგურება მოახერხა.
ბოლო ცნობებით 14 ნომებრიდან დღემდე (19 ნოემბრამდე) განხორციელებული დაბომბვების შედეგად ისრაელის მიმართულებით გაშვებული იქნა 748 უმართავი რაკეტა, აქედან რაკეტსაწინააღმდეგო სისტემა "Iron Dome"–მ განახორციელა 240–ზე მეტის განადგურება. ებრაული არმიის ცნობით ეს წარმოადგენს განხორციელებული მცდელობების 87%. ანუ მათ თუ ვენდობით 748 რაკეტიდან, მხოლოდ 275 რაკეტა წარმოადგენდა საფრთხეს მოსახლეობისთვის და ამიტომ მხოლოდ მათი გადაჭერის მცდელობა განხორციელდა და აქედან მოხერხდა 240–ზე მეტი რაკეტის განადგურება.
ანტირაკეტა Tamir–ის გაშვების მომენტი
ანტირაკეტა Tamir–ის მიერ რაკეტების განადგურების მომენტი
P.S. როგორც წესი მწარმოებელი ქვეყანა თავისი ნაწარმის რეკლამირებას ეწევა ხოლმე (ამის მაგალითი 1991 წლის "უდაბნოს ქარიშხლის" ოპერაციის დროს ამერიკული Patriot–ებიც გამოდგება). ამიტომ მე ამ ეფექტურობის პროცენტულ მაჩვენებელს ცოტა ფრთხილად მოვეკიდებოდი. პირველ რიგში უცნობია რეალურად რამდენი მცდელობა განხორციელდა და მეორე კიდევ უცნობია რამდენი ანტირაკეტა დაიხარჯა თითოეული ჭურვის თუ რაკეტის ჩამოსაგდებად. თუმცა უდავო ფაქტია რომ "რკინის თაღ"–მა საკმაოდ მაღალი ეფექტურობა აჩვენა და მისცა ისრაელის არმიას წყნარად და დროში შეუზღუდავად სახმელეთო ოპერაციისთვის მოსამზადებლად და თუ დაბომბვები არ შეწყდება მაშინ ალბათ სახმელეთო მოქმედებასაც უნდა ველოდოთ. სისტემის მაღალი ეფექტურობის დამადასტურებლად ის ვიდეო მასალაც გამოდგება რომელიც ბოლო დღეებში მასიურად გავრცელდა ინტერნეტში.
ფლორიდაში F-22–ის ჩამოვარდნასთან დაკავშირებით კომისიამ გამოძიება დაიწყო. ამასთან დაკავშირებით, USAF–ის წყაროებზე დაყრდნობით, ამერიკულმა მასმედიამ განაცხადა, რომ ეს კატასტროფა ჰიპოქსიის მიზეზით არ მომხდარა, რომლის მიზეზითაც რამდენიმე კატასტროფა მოხდა და რის გამოც რამდენიმე თვე F-22-ს ფრენები აკრძალული ჰქონდა.
პირველადი ოფიციალური შეფასების თანახმად გამანადგურებელში რაღაცა გაურკვეველი ხარვეზი გამოვლინდა, რომელმაც აიძულა პილოტს კატაპულტირება განეხორციელებინა მას შემდეგ რაც დარწმუნდა რომ თვითმფრინავი დასახლებულ პუნქტში არ ჩამოვარდებოდა.
საერთო ჯამში ეს F-22-ის მეხუთე, ხოლო წელს უკვე მე–2 კატასტროფა იყო. გასულ მაისში F-22, რომელიც Tyndall AFB–ის 43–ე ესკადრილიას ეკუთვნოდა, ასაფრენ ბილიკზე ჩამოვარდა, როდესაც მფრინავმა touch-and-go განხორციელებისას არასაკმარისი "გაზი" მისცა ძრავას და ამ დროს შასი უკვე აკეცილი ჰქონდა – ამ მიზეზით თვითმფრინავი მუცელზე დაეცა და მასე იხოხა რამდენიმე ათეული მეტრი. მაშინ ზარალი 35 მილიონ დოლარად შეფასდა.
კონვენციური ბრძოლის საწარმოებლად Leopard-2A6HEL ითვლება ყველაზე მძიმედ და საუკეთესოდ დაცულ ტანკად. ეს პრაქტიკულად ნიშნავს იმას რომ მანქანის შუბლა ჯავშნი, ±30 გრადუსის სექტორში და კოშკურის ზედა ნაწილშიარის ყველაზე კარგად დაცული. კოშკურის ზედა ნაწილის ჯავშანი უზრუნველყოფს დაცვას Bomblets–ებისგან და და სუბამუნიციისგან, რომელთა ქვემეხების, ნაღმტყორცნებისა და ავიაციის დახმარებით იფანტება ბრძოლის ველზე. სავარაუდოდ ტანკს, საბრძოლო წონის გაზრდა 65 ტონამდე (შეიძლება უფრო მეტიც) დასჭირდა რათა დაცვის ასე მაღალი ხარისხისთვის მიეღწია.
ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში შეიქმნა ტანკის დამცავი კომპლექტები, რომლებიშიც განსაკუთრებული მნიშვნელობა ეძლევა ტანკსაწინააღმდეგო ჭურვებისგან და თვითნაკეთი ნაღმებისგან ტანკების პერიმეტრულ დაცვას. ასეთი კომპლექტები გამოიყენება ამერიკელებისგან (ტანკი Μ1Α1 TUSK [Tank Urban Survivability Kit – დასახლებულ პუნქტში ტანკის გადასარჩენი კომპლექტი]) და კანადელებისგან (Leopard 2A6M CAN) ერაყში და ავღანეთში. ამ მოდიფიკაციების დამახასიათებელი ნიშნებია გვერდებზე და უკან დამატებითი ჯავშნის დაყენება. გვერდებზე ყენდება კომბინირებული ან დინამიკური დაცვის ფილები, რათა დაიცვას ტანკის გვერდები მსუბუქი ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარმტყორცნებისაგან, ხოლო უკანა ნაწილში "ცხაურებიანი ეკრანები" (slat armor). ეს ცხაურები იწვევენ ერაყში და ავღანეთში გავრცელებული ტანკსაწინააღმდეგო კუმულაციური ჭურვების ნაადრევ ამოქმედებას. ამ ტიპის ჯავშანი ასევე ცნობილია «bird cage»–ს სახელწოდებით (ჩიტის გალია – რადგანაც მართლაც წააგავს გალიას). სწორედ ამგვარადაა დაცული თურქების მოდერნიზირებული Leopard-2NG – მასზე გვერდებზე და წინა ნაწილში დაყენებულია კომბინირებული ჯავშნის მოდულები, რომლებიც გერმანული IBD-ეს შექმნილია, ხოლო ტანკის უკანა ნაწილი ცხაურებიანი ეკრანებითაა დაფარული. აღსანიშნავია რომ გერმანული IBD მსოფლიოში ერთ–ერთი საუკეთესო ჯავშანმწარმოებელია.
სავარაუდოდ თურქულ Leopard-2NG–ზე IBD–ეს ნაღმსაწინააღმდეგო დაცვაცაა დაყენებული. ამგვარი დაცული ფსკერი დაყენებულია 70 ცალ გერმანულ Leopard-2A6-ზე, რომლებიც გერმანიის გარეთ სამოქმედოდ არიან განკუთვნილები. ასევე ამგვარი დაცვითაა აღჭურვილი კანადური Leopard-2–ები, რომლებიც დაჩქარებული ტემპით იქნა შესყიდული, მოდრენიზიზრებული და ავღანეთში სამოქმედოდ გაგზავნილი.
ნაღმსაწინააღმდეგო ფსკერით აღჭურვილი Leopard-2A6
მიზანშეწონილად მიმაჩნია ავღნიშნო რომ ნაღმსაწინააღმდეგო დაცვის მნიშვნელობა და ეფექტურობა კონვენციურ ომში საკმაოდ დაბალია. კონვენციურ ომში ყველა დანაღმული ველი დაცულია ტანკებითა და ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებით. დანაღმული ველის დანიშნულებაა მოწინააღმდეგის გადაადგილების შენელება და მისი წინ წაევის შეჩერება და შემდეგ უკვე მისი განადგურება სხვა საცეცხლე საშუალებების დახმარებით. სხვაგვარად რომ ვთქვათ ტანკს გააჩნია თუ არ გააჩნია ნაღმსაწინააღმდეგო ფსკერი – ნაღმზე გადავლისას ის დაზიანდება და მოძრაობის უნარს დაჰკარგავს, ანუ სავალ ნაწილზე დაზიანებას ვერ ავიცილებთ თავიდან, უბრალოდ შევამცირებთ ეკიპაჟის დაზიანების ალბათობას. მაგრამ უმოძრაო ტანკი კონვენციურ ბრძოლის ველზე რამდენიმე წამში "მკვდარ" ტანკად გადაიქცევა, რადგანაც ადვილ სამიზნეს წარმოადგენს. სწორედ ესაა იმის მიზეზი რომ ნაღმსაწინააღმდეგო დაცვა არ იქნა მასიურად გამოყენებული ისეთი წამყვანი ქვეყნების მიერ როგორებიცაა აშშ, გერმანია, საფრანგეთი, ისრაელი და რუსეთი.
არა კონვენციური ბრძოლისგან განსხვავებით, კონვენციურ ომში რადიკალურად იზრდება ზემოდან შემტევი ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებების საფრთხე. კასეტური ჭურვები და სუბამუნიცია მსაიურად გამოიყენება ავიაციის და არტილერიის მიერ. ეს სუბამუნიცია ვერტიკალურად ეცემა ტანკს, და კუმულაციური ჭავლით აზიანებს ტანკის ყველაზე დაცუველ ადგილს – სახურავს, მათგან დაცვა სახურავის სპეციალურ ჯავშან დაცვას მოითხოვს – რომელიც როგოც წესი თანამედროვე ტანკებში მოდერნიზაციის შედეგად ჩნდება.
სპეციალისტების აზრით საუკეთესოდ დაცული სახურავი ბერძნების Leopard-2A6HEL–ს გააჩნია. ტანკს სახურავის ძირითადი ჯავშნის და ნამსხვრევებსაწინააღმდეგო სარჩულის (spall liner) გარდა, გააჩნია მეთაურისა და მემიზნის სპეციალურად შექმნილი სარქველები. სარქველები ორმაგკედლიანი, საკმაოდ მძიმე და მასიურებია. მათი გაღებ–დახურვა სპეციალური ამძრავებით ხორციელდება. სარეზერვო საშუალებად ხელის მექნიკური სახელურები გამოიყენება, რაც დიდ დროს მოითხოვს. აღსანიშნავია რომ Leopard-2A6HEL–ის თითო სარქველის წონა ნახევარ ტონაზე მეტია. ამგვარად დაცული სახურავი არც Leopard–2NG–ზე და არც ALTAY–ზე, სურათებიდან გამომდინარე, არ არსებობს. პირველ ტანკზე მასეთი სარქველების დაყენება შეუძლებელია, რადგანაც ამისათვის სრულიად ახალი, სპეციალური სახურავის დაყენებაა საჭირო, ხოლო მეორე ტანკისთვის თურქებმა ალბათ საჭიროდ არ ჩათვალეს გაძლიერებული სახურავი.
და ბოლოს Leopard–2NG და ALTAY ჯავშნის გაბარიტების შედარებისას ჩნდება ეჭვი რომ ეს პირველი მეორესთან შედარებით უკეთესადაა შეჯავშნული. Leopard–2NG–ის დამატებითი ჯავშანი IBD–ეს მიერაა შექმნილი, რომელიც ასევე მონაწილეობდა Leopard-2A6HEL-ის ჯავშნის შექმნაში.
Leopard-2A6HEL-ის კოშკურის დამატებითი ჯავშანმოდულების ფოტოდეტალიზაცია
ჯავშნის შექმნისას არ არსებობს ადვილი და ჯადოსნური გადაწყვეტილებები. საჭიროა სპეციალური ცოდნა და ტექნოლოგიები და საწარმოო ხაზი და გამოცდილება. ასეთი შესაძლებლობები მხოლოდ ერთეულ ქვეყნებს გააჩნიათ და მის ექსპორტს ძნელად ახორციელებენ. ჯავშანთან დაკავშირებით თურქებს საკმაოდ არასასიამოვნო გამოცდილება გააჩნიათ. 90–იანების დასაწყისში, ქურთებთან მიმდინარე შეტაკებების დროს, თურქები იყენებდნენ ქსმ YPR-765–ებს, რომლებიც მაშინ ადგილობრივ FNSS–ში იწარმოებოდა. საკმაოდ ხშირ შემთხვევაში, პირადი შემადგენლობის დანაკარგებით, თურქები დარწმუნდნენ რომ ჯავშანმანქანის ბალისტიკური დაცვა არ იყო იმ დონისა რა დონისაც ვითომ წესით უნდა ყოფილიყო. ALTAY–ს შემთხვევაში ჯავშნის შექმნაზე თურქული კომპანია, Roketsan მუშაობს, რომელიც ამ მიზნით სამხრეთ კორეულ ტექნოლოგიებს გამოიყენებს, რომელიც თავის მხრივ არც თუ ისე მეწინავე ქვეყანად ითვლება ამ სფეროში. თუმცა ეს ყველაფერი მხოლოდ ყავის ნალექზე მკითხაობაა და საბოლოო ადგილს ამ ყველაფერს საბრძოლო გამოცდილება მიუჩენს.
