გვახსოვდეს ჩვენი გმირები - კინდღთან გმირულად დაღუპული გიორგი თაქთაქიშვილის ბრძოლა

სანამ სტატიას წაიკითხავთ, გთხოვთ გადახვიდეთ მითითებულ ბმულზე (ყავისფრად მონიშნული ტექსტი) და მოიწონოთ ჩვენი სამხედრო თემატიკის გევრდი - No Man's Land

..................................................................................................................................................

აფხაზეთი, პლანეტის ერთერთი ულამაზესი კუთხეა და ნებისმიერი, ვინც ერთხელ მაინც ყოფილა ამ მხარეში და იქაური სანახები დაუთვალიერებია მთელი სიცოცხლის მანძილზე ემახსოვრება _ რიწის ტბა, ეშერა, ულამაზესი მთები, უზარმაზარი ევკალიპტები სანაპიროს გასწვრივ და, საშინელი ჭაობი... თუმც, ეს უკანასკნელი, არც სანახავია და, რა თქმა უნდა, არც დასამახსოვრებელი, მაგრამ ჭაობიდან გამოსულებს ახსოვთ...

კინდღი, ასე ჰქვია პატარა სოფელს, სადაც აფხაზები ცხოვრობდნენ. ოდნავ მოშორებით, ქართველების სოფელი წყულგილია _ გრილი წყარო. ასწლოვანი ევკალიპტები ზღვის ზოლს მიყვება, ფერდობებზე ადის და ტყის მასივს ქმნის. მთაგორიან სანაპიროზე სოფლებია შეფენილი და მათ შორის, ორი ზღვისპირა _ კინდღი და წყულგილი სამოთხესავით ლამაზია.

ერთ დროს, კინდღსა და წყულგილს ძალიან ლამაზი პატარა ტბა _ კეფალი ყოფდა, მაგრამ ეს ძალიან დიდი ხნის წინ იყო და მხოლოდ გადმოცემითღა იციან იქაურებმა.

ახლა, კეფალის ტბის ადგილას, უკვე საკმაოდ დიდი ზომის ჭაობია, რომელმაც დროთა განმავლობაში ევკალიპტის ხეებიც ჩაითრია, ორ ფერდობს შორის მანძილი მთლიანად დაიკავა და ხვიარა მცენარეებით აყვავდა.  ჭაობად ქცეულ ტბაზე ფერდობის ევკალიპტები ნელნელა გადაიზნიქენ და ტევრებით შებურეს. ეს ადგილი ულამაზესია უცხოსათვის და ფიქრადაც არ მოუვა, რომ იქ, შეიძლება ჭაობი იყოს, მაგრამ იქაურებმა კარგად იცოდნენ ამ ჭაობის არსებობა და ამ სილამაზეს ახლოსაც არ ეკარებოდნენ.

1993 წლის ივლისია, სოფელი კინდღი, წყულგილი და დანარჩენებიც ცარიელია. იქაურმა მაცხოვრებლებმა ჯერ კიდევ ომის დაწყების დროს დატოვეს თავიანთი სახლები. ამ მხარეს ქართველები აკონტროლებენ. სეპარატისტთა შეიარაღებული ნაწილები მთაშია გახიზნული.

სოხუმის შტაბში ინფორმაცია მოდის, რომ რუსებმა კინდღის რაიონის დასაზვერად დესანტი გადმოისროლა და დიდი შეტევისათვის ემზადებიან. შტაბში გადაწყდა ორი ქართული ბატალიონი _ სოხუმის `თეთრი გიორგი~ და თავდაცვის სამინისტროს არმიის შემადგენლობაში არსებული `ავაზა~ გაეგზავნათ მტრის გასანადგურებლად.

"ავაზას ბატალიონი" თბილისელი ბიჭებით იყო დაკომპლექტებული. ოცეულის მეთაურს, გერა (გიორგი) თაქთაქიშვილს, დაევალა თავისი მეომრებითურთ ცრუ მანევრი განეხორციელებინა და მტრის ყურადღება მიექცია, რათა დანარჩენები შეუმჩნევლად შესულიყვნენ სეპარატისტთა ზურგში. შტაბში შემუშავებული სტრატეგიის მიხედვით ოცეულს კინდღისა და დანარჩენი სოფლების მაკავშირებელი ლაბრის გზა უნდა გაევლო, მაგრამ სულ სხვა ვითარებაში აღმოჩნდნენ.

   ცრუ მანევრი

ნუკრი თეგეთაშვილი (გერას ბავშვობის მეგობარი და თანამებრძოლი): `ბატალიონში 60 მეომარი ვიყავით. ჩვენი ოცეული, გერას მეთაურობით გამოეყო და წავედით დაზვერვაზე, უფრო სწორად, მტრის ყურადღება უნდა მიგვექცია, _  მათ უნდა ჰგონებოდათ, რომ მზვერავები ვართ, ამით ისარგელებდნენ დანარაჩენი მეომრები და ზურგიდან მოვლა გაუადვილდებოდათ.

გეგმით, ლაბრის გზა უნდა გაგვევლო, მაგრამ იქ, უკვე რუსების დესანტი იდგა და ვერ გავივლიდით.  მანევრი შეცვალეთ, იძულებული გავხდით შეგვეცვალა, ზემოდან უნდა მოგვევლო, რომ ჩვენ ბატალიონთან შევერთებულიყავით, სხვა შესაძლებლობა არ არსებობდა. გერა წინ მიგვიძღოდა და გვამხნევებდა. ბილიკებით ტყიან ფერდობზე ავედით და გზადაგზა რანდენჯერმე ვისროლეთ კიდეც _ თუ მტერი ახლომახლო იქნებოდა ბრძოლა მოგვიწევდა და ჩვენი ბატალიონი მოგვეშველებოდა. საპასუხო ცეცხლი   არავის გაუხსნია. დიდი მანძილი არ გვქონდა დარჩენილი  ლაბრის გზამდე, არც ტყიანი მასივი იყო რთული გასავლელი. ავიარეთ აღმართი, მეორე ფერდობს გადაღმა უკვე გზაა და გასავლელიც ცოტაღაა დარჩენილი. დავეშვით და უცებ ჭაობში ჩავცვივდით, მხრებამდე ჩავიფალით. ოც მეტრში, ფერდობიდან, ცეცხლი გაგვიხსნეს, წამებში დაგვიჭრეს შვიდი კაცი. ჩვენ დავიბენით, არ ვიცოდით რა გაგვეკეტებინა, როგორ მოვქცეულიყავით. ამ დროს, გერამ დაიღრიალა: ბიჭებო, არ შეშინდეთ! რაღაც სასწაული ძალა მიეცა, ისეთი შემართებით მიიწევდა ჭაობში, რომ ჩვენც გამოვფხიზლდით.

. ფაქტორივად, განწირულები ვიყავით, მაგრამ გერას შეძახილები გვამხნევებდა და ძალას გვაძლევდა. ასეთ დროს ვერ აანალიზებ, _ რა ხდება, სრულად ვერ აღიქვამ სიტუაციას, პანიკა გიპყრობს და ბედისწერას ემორჩილები, დუნდები ყველაფერი ეს იყო, იყო პირველ წუთებში, მაგრამ გერას შეძახილებმა, სული გაგვიმხნევა და ჭაობს არ დავნებდით. მეთაურის ძალა და ენერგია ჩვენც გადმოგვედო და მივყევით.~

   ჭაობში...

ჭაობში შეტყუებული ოცეული სეპარატისტებისათვის კარგი სამიზნეები არმოჩნდნენ, რადგან მკერდამდე ჩაფლულები იარაღის ხმარებას ვერ ახერხებდნენ. აფხაზები განუწყვეტლივ ისროდნენ _ ავტომატის ჯერი, სნაიპერის ტყვია, `ლიმონკები,~ ყუმბართმტყორცნები...  სასიკვდილოდ დაჭრილების გმინვას ჭაობი ნთქავდა და არც სისხლის წითელი კვალი აჩნდებოდა ჭაობს.

---------- 

ფერდობის თავზე, იქით, საითაც გერას ოცეული აპირებდა ასვლას, ქართული ბატალიონის  მცირე ნაწილი გამოჩნდა და ცეცხლი გაუხსნა აფხაზებს. სეპარატისტებმა ყუმბართმტყორცნებით უპასუხეს.  ჭაობში მყოფთ იმედი მიეცათ. გერამ, ახლა უფრო ომახიანად შესძახა, ბიჭები შეაგულიანა.

ამ დროს, სეპარატიტებიმა უახლესი იარაღის მთელი არსენალი გამოიყენეს და  ჭაობში ჯოჯოხეთური ომი დაიწყო. აფხაზები ჭაობში ჩარჩენილი ბიჭების დახმარების საშუალებას არ აძლევდა ფერდობის თავზე შეფენილ მცირე რიცხოვან ქართველთა რაზმს.

------------ 

რამდენიმემ მაინც დააღწია თავი ჯოჯოხეთს, ჭაობიდან ამოვიდნენ, მაგრამ აფხაზებმა ფერდობზე ასვლის საშუალება აღარ მისცეს. მიზანში ამოიღეს.  გერა და მისი ოცეულის წევრები  მიწაზე იყვნენ გართხმული და მომენტს ელოდნენ, რომ თავისიანებთან მისვლის საშუალება მისცემოდათ. სეპარატისტებმა გაასმაგებული ძალით დაიწყეს შეტევა. ყველაფერს ცხრილავდნენ და ანადურებდნენ.

გერა, ნუკრი თეგეთაშვილი და ზაზა ჩქარეული, ამ უკანასკნელს ერთი თვალი დაკარგული ჰქონდა (ერთერთი ბრძოლის დროს დაუზიანდა და  თბილისში ოპერაცია გაუკეთეს, მაგრამ მაინც დაბრუნდა) ფერდობზე იწვნენ ერმანეთის შორიახლო.

აფხაზებმა ისევ ისროლეს ყუმბარმტყორცნები და ამდროს, ზაზამ დაიყვირა: - მიშველეთ, მეორე თვალში დამჭრეს! ზაზას ყვირილზე გერა წამოდგა მის დასახმარებლად. აფხაზები მის მოკვლას ჭაობშიც ცდილობდნენ, არ გამოსდიოდათ, ახლა კი მიზანში  ამოიღეს და ყუმბარმტყორცნი ესროლეს... გერა აფეთქდა. მაინც ესროლა სნაიპერმა, ჭაობიდან უთვალთვალებდა და დამწვარს ესროლა უკანასკნელი ტყვია.

1993 წლის 9 ივლისს, გერა (გიორგი) თაქთაქიშვილი გმირულად დაიღუპა ბრძოლის ველზე.

როგორც ყოველთვის, ომის დროს სიკვდილი წამებში ხდება. გერასაგან მოშორებით ნუკრი თეგეთაშვილი იწვა. გერას აფეთქებისთანავე წამოხტა,  ბიჭებისაკენ გაიქცა და ყუმბარმტყორცნმა ზუსტად ის ადგილი ააფეთქა, სადაც ჩაწოლილი იყო. ვერ დაუმიზნეს, სასწაულად გადარჩა. სასწაულმა გადარჩინა ზაზაც.

ფერდობის თავზე ქართველები იყვნენ და ქვემოთ ჩასვლას, მაინც ვერ ახერხებდნენ.

ჭაობიდან გამოსული ბიჭები ერთი დღე-ღამე ფერდობზე იწვნენ და თავის აწევას ვერ ბედავდნენ. მათი გამოყვანა, მხოლოდ დამატებითი დამხმარე ძალის მოსვლის შემდეგ გახდა შესაძლებელი, მაგრამ ცხედრების გამოტანა ვერ მოხერხდა.

   მადლობა       

ნუკრი თეგეთაშვილი: "გია ყარყარაშვილი მოვიდა პირადად ჩვენთან და მადლობა გადაგვიხადა. მსხვერპლი დიდი იყო, მაგრამ ოპერაცია წარმატებით დასრულდა. დამატებითი ძალების მოსვლის შემდეგ, სეპარატისტებმა დაწოლას ვერ გაუძლეს და უკან დაიხიეს. ჭაობში ბრძოლის დროს მტერმა ტყვია-წამლის რესურსი მთლიანად ამოწურა, ამით ქართველებმა ისარგებლეს და შეტევა დაიწყეს, სეპარატისტებმა უკან დაიხიეს. აფხაზეთის ომის დროს, ეს ოპერაცია ერთერთი რთული, მძიმე და წარმატებული იყო.

გზის დიდი ნაწილი უკვე განთავისუფლებული იყო სეპარატიტებისაგან. მხოლოდ მცირე მონაკვეთი იყო დარჩენილი, რომელსაც აფხაზები აკონტროლებდნენ. ჩვენები ამ მონაკვეთის აღებასაც გეგმავდნენ დღედღეზე და მხოლოდ ამის შემდეგ აპირებდნენ მიცვალებულთა გამოყვანას.

ჩემ თავზე ავიღე პასუხისმგებლობა. მიცვალებულები ამოვიყვანეთ. დიდი სატვითო მანქანა, ურალი გამოვართვით ჩვენებს და ცხედრები ძარაზე დავდეთ. მძღოლს ვუთხარით ბოლო სიჩქარით გაევლო გზის ის მონაკვეთი, რომელსაც აფხაზები აკონტროლებდნენ.

გერას ცხედარის გვერდით დაწვა ნუკრი, მისი უახლოესი მეგობარი. ზაზაც იქ იყო. მძღოლმა ადგილიდან მოწყვიტა ურალი და დიდი სისწრაფით გაიჭრა. აფხაზებმა ცეცხლი გაუხსნეს. ღია ძარაზე, გერას დამწვარ და დაგლეჯილ ცხედარს გადაეფარა ნუკრი, ეს გაუცნობიერებლად ხდებოდა. იმ ჯოჯოხეთის შემდეგ, რაც ჭაობში ნახეს, შიში დათრგუნული ჰქონდათ.

გერას ცხედარი სოხუმიდან თვითმფრინავით თბილისში ჩამოასვენეს. მხედრული მამაცობისათვის გიორგი თაქთაქიშვილი ვახტანგ გორგასლის მესამე ხარისხის ორდენით დაჯილდოვდა სიკვდილის შემდეგ.

საბჭოთა არმიის ებრაული წარმოშობის სატანკო ასი იონ დეგინი გარდაიცვალა

ისრაელში, 92 წლის ასაკში საბჭოთა კავშირის ერთ-ერთი- ყველაზე ცნობილი სატანკო ასი, იონ დეგინი, გარდაიცვალა. იონ დეგინი ორჯერ იყო წარდგენილი საბჭოთა კავშირის გმირის წოდებაზე.

აღნიშნული პიროვნება საბჭოთა არმიის სატანკო ასი იყო: მე-2 ცალკეული სატანკო გვარდიული ბრიგადის შემადგენლობაში მოქმედების დროს, დეგინმა გაანადგურა 12 გერმანული ტანკი (მათ შორის 1"ტიგრი" და 8 "პანტერა") და 4 თსდ (მათ შორის 1 "ფერდინანდი").

წყარო:

Умер поэт и писатель Ион Деген

თქვენს საფლავებთან მოსვლა და მუხლის მოდრეკა მომინდა

დღეს 8 აგვისტოა, ეს დღე ჩვენი ქვეყნის ისტორიაში კიდევ ერთი ტრაგიკული თარიღია – 2008 წლის 8 აგვისტოს "ერთმორწმუნე" რუსეთმა კიდევ ერთხელ დაგვანახა საკუთარი სახე და როგორც უკანასკნელი 250 წლის განმავლობაშიც, ახლაც უცვლელად მუხანათურად დაგვესხა თავს, დაგვიხოცა საუკეთესო ვაჟკაცები და მოახდინა ჩვენი ტერიტორიის ანექსია. ნათელში ამყოფოს ყველა იმ ქართველი ვაჟკაცის სული, ვინც თავი მამულს ანაცვალა:

ჰეი, თქვენ, არაგველებო, გაუმაძღარნო ომითა,
თქვენს საფლავებთან მოსვლა და მუხლის მოდრეკა მომინდა.
შავჩოხიანო ვაჟკაცო, ჭრილობა ხომ არ შეგხსნია?!
ეს სისხლი არის, თუ მართლა ყაყაჩოების ცეცხლია?!
შავჩოხიანო ვაჟებო, ასე რამ გაგახალისათ,
ჟრიალი ხომ არ მოგესმათ ოჟა ჯურხაის ფარისა?!
სიმღერა ხომ არ მოგესმათ პატარა კახის ხმალისა?!
იქნებ მე თვალი მატყუებს, ზეცა მაბრმავებს კრიალა,
მაშინ თქვენ თვითონ აღსდექით და მარქვით ომახიანად:
თუ არც ყაყაჩოს ცეცხლია და არც ახალი იარა,
მა ეს ბებერი კრწანისი რა ძალამ ააბდღიალა?!
ჰეი, თქვენ, არაგველებო, გაუმაძღარნო ომითა,
თქვენს საფლავებთან მოსვლა და მუხლის მოდრეკა მომინდა.

ქართველი გმირის, თამაზ სუხიაშვილის ხსოვნას

Юрий Бутусов

Познакомьтесь. 17 января в бою за монастырь под Донецким аэропортом одним из тех, кто поднимал в атаку 6-ю роту 93-й механизированной бригады стал вот этот удивительный человек. Тамаз Сухиашвили. Тамаз - профессиональный военный. Он принимал участие в войне в Осетии 2004 года, в отражении российской агрессии 2008 года, участвовал в миссиях в Ираке и Афганистане в составе грузинского воинского контингента. В прошлом году Тамаз служил в отряде особого назначения МВД Грузии. Но после начала вторжения в Украину российских войск Тамаз уволился со службы, и приехал к нам на помощь. Вдумайтесь, он был лейтенантом грузинского спецназа, у него была прекрасная карьера, коллектив, в котором он пользовался уважением, зарплата больше, чем у украинского генерала, у него семья, двое чудесных сыновей - 4 года и 1 годик. 

Но этот настоящий мужчина бросил свою карьеру и записался солдатом-добровольцем в украинскую армию. Тамаз поступил на службу в 6-ю роту 93-й механизированной бригады, костяком которой стали бойцы батальона Нацгвардии "Донбасс". Рота состоит полностью из добровольцев, и это лучшее подразделение бригады. Опыт Тамаза, профессионального воина, бесценен для его товарищей. Отважный и искренний патриот Грузии решил сражаться за свободу, честь, достоинство против российской агрессии, которая разорила Грузию и Украину.

17 января 6-я рота пошла в атаку в тяжелых условиях. Раненых товарищей в новом терминале не могли эвакуировать всю ночь. Кто-то должен был атаковать укрепрайон, с которого били по нашим колоннам, которые шли к терминалу, и подавить вражеских наблюдателей. Российские подразделения за время "перемирия" основательно и без помех оборудовали позиции, организовали систему огня. 6-я рота пошла в огонь, и встретила шквал свинца. Парни отлично сражалась. Сражались до конца даже тогда, когда отошли все другие подразделения, даже тогда, когда отошли танки и БМП. Тамаз был одним из тех, кто вел роту вперед. Бой шел непрерывно пять часов. Стрельба шла почти в упор - и рота вышла к монастырю.
И пока они сражались, в новый терминал прибыла помощь, и были вывезены раненые.
Боеприпасы у бойцов заканчивались, резервы не могли помочь.
Поднимая роту в очередную атаку Тамаз Сухиашвили пал смертью храбрых... Вместе с Тамазом погибли еще 2 украинских воина, а более 20 бойцов получили ранения - среди раненых были еще трое грузин. 

Они пожертвовали собой ради нас.

Тамаз, я знаю, ты был настоящим воином, ты знал, что на войне смерть - это часть профессии. Но нет слов, как поблагодарить тебя за то, что ты почувствовал нашу войну и нашу боль также остро, как свою собственную. Спасибо тебе за честь, что ты назвал Украину своей второй Родиной...

Твой подвиг достоин самой высокой награды. Мы не забудем тебя и твою семью...Вечная память, наш дорогой грузинский герой Украины...

პატარა ექსკურსი საქართველოს უახლეს ისტორიაში vol.2

მარადიული ხსოვნა 1921 წელს, რუსეთ საქართველოს ომში დაღუპილ გმირებს

1921 წელს, თბილისის დასაცავად გამართულ ბრძოლებში დაღუპილი ქართველი ჯარისკაცები და სახალხო გვარდიის მებრძოლები დღევანდელი 9 აპრილის ბაღში

ფრონტზე დაღუპილი ჯარისკაცებისა და იუნკერების ჩამოსვენება რუსთაველის გამზირზე, 1921 წლის თებერვალი

ჩეჩნების ტყვე (ნამდვილი ამბავი)

კიდევ ცოტა, მზია, კიდევ ცოტაც და მერე კი წავალთ ხევში. სახლსაც გავმართავთ და პატარასაც გავზრდით. მართალია, გაგაწვალე აღმა-დაღმა ხეტიალით, მაგრამ ყაზბეგში რომ დავრჩენილიყავით, განა რა ხეირი გვექნებოდა. დიდი-დიდი, ორასი სული ცხვარი, აქ კი თვიდან თვემდე სამყოფიცა გვაქვს და ცოტა-ცოტას ვინახავთ კიდეც. ასე რომ, შეძლებულ ხალხად დავბრუნდებით საქართველოში. მთავარია, შენმა მშობიარობამ ჩაიაროს კარგად და სხვა დანარჩენი მოგვარდება.

ფრთხილად, კობა, დღეს კიდევ ერთი კაცი ჩამოვარდნილა ხარაჩოდან. არღუნელი ჩეჩენი ყოფილა, მუსა ბადალოვი. ისიც პირველ შვილს ელოდებოდაო ამ დღეებში. ვიცი, ქარხანას თავის დროზე კი დაგვამთავრებინებენ კომუნისტები, მაგრამ გული ცუდს მიგრძნობს – ასე მგონია, მის დამთავრებამდე ვეღარ მივატან…

ცოლის თვალებში ჩაბუდებული ნაღველი ბევრჯერ შეუნიშნავს კობა ნამგალაურს, მაგრამ აქამდე თავისი შიში ხმამაღლა არ გაუმჟღავნებია ქალს. განა აქამდე არავინ დაღუპულა მშენებლობაზე? დიახ, იღუპებოდნენ და ზოგჯერ დღეში რამდენიმე კაციც. აბა, იმ გიგანტებს უსისხლოდ როგორ ააგებდნენ, მაგრამ ახლა მეტისმეტად დამფრთხალი ჩანდა ქალი.

ალბათ, მოახლოებული მშობიარობის გამო გაუმძაფრდა შიშიო, დაასკვნა კობამ და მშენებლობას მიაშურა.

ნახევარ საათში მისი ბრიგადის სამუშაო ცვლა იწყებოდა. კიდევ ერთი საათის შემდეგ მზიას მუცელი ასტკივდა და ისიც სამშობიაროში გააქანეს მეზობლებმა. თუმცა როგორც აღმოჩნდა, საჩქარო არაფერი ყოფილა, მაგრამ უკან აღარ დააბრუნეს, – უთხრეს, სულერთია, ორ-სამ დღეში მაინც აქ უნდა მოხვიდეო და მზიაც დარჩა…

…ღმერთმა დაწყევლოს ეს კომკავშირული დამკვერული მშენებლობები. კალენდარს მისდევენ კუდში მისი შემკვეთები. ამ „ჩქარა-ჩქარაში“ კი ადამიანები იღუპებიან. გუშინ ბადალოვი დაიღუპა, დღეს კი მისი ტყუპი გაჩნდა. ბავშვების დედამ ჯერ არ იცის, ორი ობოლი მოუვლინა ქვეყანას. მუსულმანური ადათისამებრ, ქმრები ცოლებს იშვიათად აკითხავენ სამშობიაროში, მაგრამ ერთ კვირაში რომ გაწერენ, რა უნდა იღონოს ორ ჩვილთან ერთად დარჩენილმა მარტოხელა ქალმა ამ სუსხსა და ყინვაში, – მოთქვამდა მოხუცი სანიტარი ქალი და მასთან ერთად ყველა თანაუგრძნობდა დაღუპულის ქვრივს, რომელსაც თითქოს ეს უბედურება არ ეყოფოდა, იმ საღამოს ერთი ჩვილის მოუკვდა. თუმცა, ქალი მაინც ალაჰის მადლობელი იყო, მეორე რომ გადაურჩინა ბედმა და როცა თავს დატეხილი უბედურების შესახებ შეიტყო, დედისერთასაც მუსა დაარქვა მამამისის სახელი. ამასობაში კობა ნამგალაურის ცოლი, მზია გადაჰყვა მშობიარობას. აცხადდა მისი წინათგრძნობა და პატარა ანზორს ის რამდენიმე დღე, ვიდრე უბედური მამამისი სამშობიაროდან გამოიყვანდა, ჩეჩენის ქვრივმა, ხატიჯემ აწოვა ძუძუ. პატარა მუსას მამამისის ნაქონი ავგაროზი ჩამოაცვა ყელზე, ხოლო შვილისთვის წინასწარ შეკვეთილი მისი ასლი ანზორს დაჰკიდა გულზე და მამამისს დააფიცა, ბავშვისთვის ჩაეგონებინა, რომ ავგაროზი ყველგან და ყოველთვის დაიცავდა მას და არც ერთი წუთითაც არ მოეხსნა იგი.

ცეცხლის ხაზზე

ყველგან აირია ცხოვრება ამ ათი-თორმეტი წლის წინ, თითქმის მთელ ყოფილ საბჭოთა კავშირში. გაუჭირდა ხალხს. ბევრმა იკადრა უკადრებელი. მათ შორის ხელისუფლებაშიც, ძველებმაც და ახლებმაც. ადამიანები თავს იმით ირჩენდნენ, რაზეც ხელი მიუწვდებოდათ.

საერთოკავკასიური კონფედერაციის თავმჯდომარე (ეს ორგანიზაცია სამი წლის წინ გამოვიდა იატაკქვეშეთიდან და ახლა ოფიციალურად არსებობს) ზაალ კასრელიშვილი ამტკიცებს, რომ დაქირავებული ქართველი მეომრები, რომელთა შორის თითო-ოროლა გარეწარიც ერია, დნესტრისპირეთშიც იბრძოდნენ და მთიან ყარაბაღშიც ხან სომხების, ხანაც აზერბაიჯნელების მხარეს. იმისდა შესაბამისად, ვინ უფრო მეტ ფულს გადაუხდიდა. მისი აზრით, არც აფხაზეთში ჩეჩნების გამოჩენა უნდა გვაოცებდეს – ბასაევი და დაქირავებული ორასსამოცდაათი მებრძოლი მთელ ერთან არ უნდა გავაიგივოთ. მით უმეტეს, რომ მათმა უმრავლესობამ საკუთარი სიცოცხლით აგო პასუხი ჩადენილი ავკაცობისათვის.

ბატონი ზაალისა და კავკასიის ხალხთა ქართველი ექსპერტის, მამუკა არეშიძის აზრით, მოხუცების და ორსული ქალების დახოცვა და სტადიონზე ქართველთა მოჭრილი თავებით ბურთაობაც აფსუების ნამოქმედარია. შესაძლოა მათში თითო-ოროლა გარეწარი ჩეჩენიც გამოერია, მაგრამ საზოგადოდ, ამ ერის ცნობიერებისათვის ამგვარი რამ წარმოუდგენელია. რუსეთის სპეცსამსახურებისაგან გაბრიყვებული რუსლან გელაევიც ეწვია თავისი რაზმით აფხაზეთს, მაგრამ როგორც კი დარწმუნდა, ომი რელიგიურ ნიადაგზე კი არა, რუსების გაჩაღებული იყო, ისე გაბრუნდა, თოფიც კი არ გაუსვრია. თუმცა ამაზე შემდეგ, ამჯერად კი ვნახოთ რა ხდებოდა სოფელ აჭანდარასთან ათი წლის წინ, ზაფხულში.

ეი, აბას, ვაზნები მომაწოდე და ყუმბარმტყორცნიც აამუშავე… რა გახდა ეს სანგარი. მეორე დღეა 12 კაცი ვერაფერს ვაკლებთ, არადა რამდენჯერაც გადავთვალე, ყოველთვის შვიდნი არიან. ან ჩვენ ვისვრით ცუდად, ან არცერთს არ ეკარება ტყვია. დანებებასაც რომ არ აპირებენ?

ამის თქმა იყო და ავტომატის ჯერმა ერთიანად დასხიპა ბალახი სანგრის კიდეზე თავჩამოდებული ჩეჩნების ცხვირწინ. იმავე წამს ერთდროულად აკაკანდა ჩეჩენთა თორმეტივე ავტომატი. ტყვია ერთიანად თხრიდა ქართველთა სანგრის მიწაყრილს. სანგრის სიღრმეში მყოფთ სახეში აცვიოდათ ქვა და ღორღი, მასთან ერთად კი ცვიოდა უკვე ძალადაკარგული და დეფორმირებული ტყვიის გულები. სწორედ ასეთ მომენტს იყენებს მოწინააღმდეგე – როცა ცდილობ, როგორმე ღრმად ჩაიმალო სანგარში, მტერი სწორედ მაშინ დაგაცხრება ქორივით. თუმცა შვიდეულიდან დროდადრო ერთ-ერთი ტყვიის ქარბორბალაში მაინც ახერხებდა მოწინააღმდეგისათვის ცეცხლით ეპასუხა.

გოგიავ! მიხო! ახლა შეეშველეთ, ე მოხევიანთ ანზორა არ წაგვიხდინონ ამ ურჯულოებმა… აბა, ჰე, ტყვიას გაუფრთხილდით, კაცო! – აშკარა იყო, სანგარში მეთაური იძლეოდა განკარგულებებს. ბიჭებს ერთმანეთის გარჩევა უჭირდათ, ერთიანად ამოგანგლულიყვნენ ნაყარი მიწის მტვერში.

აქეთ და იქით, სოფლის დაბლა, ღელის გასწვრივ, ზომოთაც, ხან აქ, ხან იქ, გაღმაც გახურდა სროლა.

აღარ დაიღალნენ ეს შობელძაღლები. ვიცოდე მაინც რამდენს უხდიან. ვინ დაპატიჟათ, ვის ომში იბრძვით?

თითქოს ნათქვამიდან არცერთი სიტყვა არ გამოჰპარვია, თითქოს დაირცხვინესო, მომხვდურებმა სროლა შეწყვიტეს. ცოტა ხანში მოწინააღმდეგემ ქართველების მეთაურთან შეხვედრა ითხოვა – უიარაღოდ შემოვალო თქვენს სანგარში.

უარი არ უთქვამთ, მოსულებმა სათითაოდ ჩამოართვა ხელი „მასპინძლებს“. მერე ის ხელი მკერდზე დაიდო და ალაჰი დაიფიცა – გმირები ყოფილხართ, ბრალია თქვენი დახოცვა. ესესაა რადიოგრამა მივიღეთ, გამთენიისას რუსი მოვა შვეულმფრენით და არც ერთს არ დაგინდობთ. თუ მენდობით, კორიდორს გაგიკეთებთ და ამ ჯოჯოხეთიდან გაგიყვანთ. მერე კი, აი, ეს თორმეტი მოტყუებული ჩეჩენი სიტყვას გაძლევთ, ჩვენი ხელით არცერთი ქართველი აღარ მოკვდება!

იმ ღამეს სხვა საცეცხლე წერტილებიც აშალეს ჩეჩნებმა, ვიწრო კორიდორში ისე გამოატარეს ქართველები, რომ აფსუებს არ შეენიშნათ. ქართველმა ბიჭებმა გამთენიისას საკუთარი თვალით იხილეს, როგორ უმოწყალოდ ბომბავდნენ წუხანდელ, ჯერ კიდევ მხრჩოლავ თავშესაფრებს რუსული ჯავშნიანი შვეულმფრენები.

ის დღე სოფლის განაპირა ტყეში გაატარეს კახელებმა და ერთმა მოხევე ბიჭმა. შეღამებულზე კი თავისიანების მოსაძებნად გასწიეს. რაციის ბატარიები ჯერ კიდევ ორი დღის წინ დაუჯდათ, როცა გამუდმებით ითხოვდნენ დამხმარე ძალას. თუმცა, შეაყარე კედელს ცერცვი, ვის სჭირდები, ან დასახმარებლად ვის სცალია. ქართველთა ერთი ნაწილი აფხაზთა და თვისტომთა სახლებს ძარცვავს, მეორენი იმაზე მოთქვამენ – ეს რა სისულელე გავაკეთეთ, სად წამოვედითო.

„ნუთუ მართლა ასე უპატრონოდ დაგვყარეს? ნუთუ წავაგეთ ეს ომი“, ფიქრობდა კახელების უკან მიმავალი მოხევე და ხვდებოდა, რომ სხვებიც ასევე ფიქრობდნენ.

ოთხარას აქეთ, აზანთაში რომ გადადიოდნენ, აფსუებმა ისეთი ცეცხლი გაუხსნეს, ანზორმა დაასკვნა, აქედან ვეღარ გავაღწევთო. ბიჭები აქეთ-იქით გაიფანტნენ. სროლა არცერთს არ უცდია, ან კი რაღა უნდა ესროლათ. თითო-ოროლა ვაზნაღა თუ შემორჩათ გუშინდელს აქეთ. უცებ იგრძნო, როგორ ატორტმანდა მის ფეხქვეშ მიწა, მერე რაღაც ძალამ ჰაერში აიტაცა და სადღაც მოისროლა.

გონს რომ მოვიდა, ვერაფრით გაიხსენა, როგორ აღმოჩნდა ამ ღელისპირა ეკალ-ბარდებში. აქაურობა სამალავად კი გამოდგებოდა, მაგრამ მეგობრების პოვნის იმედი აღარ ჰქონდა. წამოწევა სცადა, მაგრამ ვერ შეძლო, ცალი ფეხი ისე დაბუჟებოდა, ვეღარ აითრია. მხარით მიწას დაეყრდნო და უმალ ისეთი ტკივილი იგრძნო, თითქოს ხიშტი ატაკესო მკერდში. აშკარად, ნაღმზე აფეთქებულიყო. აფსუების შემოტევის დროს მხარიც ამოვარდნოდა, ფეხი კი დავარდნის დროს ისე მოუხერხებლად მოჰყოლოდა, რომ ვერაფრით იმორჩილებდა. ნიკაპის ქვეშ მტკივანი ადგილი მოისინჯა – ნაღმის ნამსხვრევს გაეგლიჯა, თუმცა ეს ანგარიშში ჩასაგდები არ იყო და სხვა ჭრილობა რომ ვერ აღმოაჩინა, ღმერთს მადლობა შესწირა. ნელ-ნელა ყველაფერი გაიხსენა და აქედან თავის დაღწევაზე დაიწყო ფიქრი. თუმცა ძალაგამოცლილს, საჭვო იყო, რამე მოეხერხებინა. სხვა რომ არაფერი, მეოთხე დღეა პირში ლუკმა არ ჩასვლოდა, გუშინ დილას აქეთ კი წვეთი წყალიც არ დაულევია…

ნაშუაღამევს ჩეჩნურად ლაპარაკი შემოესმა. „სულერთია ამ მაყვლოვანში გამოხლართულს აფსუები მომკლავენ თუ ჩეჩნებიო,“ გაიფიქრა. ლექსიკონში ერთადერთი ჩეჩნური სიტყვა მოიძია და მიმავლებს დააწია – ჰაუალა! (საით გაგიწევიათო) – და პასუხს დაელოდა.

- ჩვენიანი ხარ? – ჩეჩნურად იკითხა მოგუდულმა ხმამ.

- კაზბეგსკი, – რუსულად უპასუხა ანზორმა.

ძე შეცდომილნი

- თოკი გადმომიგდე, მუსა, ეგებ წელზე ჩავაბა და ისე გამოვათრიოთ, თორემ ამ ჯაგებიდან ამას ვერაფრით გამოვიხსნით. მხარიც ამოვარდნილი აქვს და თვითონ ვერ დაგვეხმარება, ნელა დაქაჩეთ, ცოდოა.

არა, ესენი იმათ არ ჰგვანდნენ, ანზორი და მისი მეგობრები რომ დაიხსნეს სასაკლაოდან. იმედი ჰქონდა, ეგებ ის კეთილი ჩეჩნები იყვნენო, ამიტომაც შეეხმიანა. თუმცა არც ესენი ჩანდნენ ცუდები… ხაფანგიდან გამოხსნის შემდეგ თუ არ დაახალეს ტყვია. თუმცა, მოხდეს, რაც მოსახდენია!.. მაღალმა, ხმელ-ხმელმა ახალგაზრდამ, მუსას რომ ეძახდნენ, ხელის ერთი მოძრაობით ჩაუსვა ამოვარდნილი მხარი, მერე შესცინა ანზორს.

- ჩვენთან წამოხვალ?

- ტყვეს არ ეკითხებიან. რომ შემეძლოს, გავიქცეოდი, მაგრამ სხეული არ მემორჩილება.

- არ გეხუმრებით. გინდა აქვე დაგტოვებთ, წყალსაც მოგცემთ და ქილა კონსერვსაც. აფხაზებმა მოგვატყუეს. აქ რელიგიური ომი კი არა, რუსეთ-საქართველოს ომია და ჩვენ, შამილის შთამომავლებს, არ გვინდა რუსების ომში ბრძოლა…

„რამდენად განსხვავდებიან ხოლმე ერთმანეთისაგან ერთი სისხლისა და ჯიშის ადამიანები. თუმცა არა, ერთი ხისგან განა ბარიც არ ითლება და ნიჩაბიც?“ – გაიფიქრა ანზორმა და წამოდგომა სცადა.

- დღეიდან ჩვენ აქ ორი მტერი გვყავს – რუსი და აფსუა, – დაიწყო სხვებთან შედარებით ასაკით უფროსმა, რომელსაც თავისიანები ომარს ეძახდნენ, – თუ შეგვნიშნეს, რომ მათ გვერდით ბრძოლას აღარ ვაპირებთ, ამოგვხოცავენ. ყაბარდოს მთებისკენ უნდა დავიხიოთ. გზადაგზა ისეთი შთაბეჭდილება უნდა შევქმნათ, თითქოს ქართველებს ვეომებით. ანზორი ჩვენი „ტყვე“ მზარეული იქნება. აკი მოგვიკლეს მზარეული და ქართველს რატომ არ გამოვიყენებდით ვითომ?..

ანზორმა ორიოდ დღეში შეძლო სიარული. ნაღრძობი მხარი და ნაღმის ნამსხვრევისაგან გაჩეხილი ნიკაპი აწუხებდა ცოტათი. რაკი „მზარეული“ შეარქვეს, თვითონაც არ იუკადრისა და მალე აითვისა ეს საქმე. მოღონიერების შემდეგ დააპირა თავისი მფარველებისათვის გაენდო, რომ ქართველებთან აპირებდა დაბრუნებას, მაგრამ ჩეჩნების მოქცევას რატომღაც თავის დამსახურებად მიიჩნევდა და შიშობდა, მისი წასვლის შემდეგ კვლავაც უკუღმა არ გადაბრუნებოდათ ჭკუა ჩრდილოკავკასიელებს. ამიტომ დარჩენა გადაწყვიტა.

სოდომი

ბოლო დღეებში აფსუები აშკარა უკმაყოფილონი იყვნენ ომარის რაზმით – ქართველებთან ბრძოლას გაურბიანო. ომარი კი ერთსა და იმავეს ამტკიცებდა – ჩემი ხალხი დაიღალა, უნდა შევასვენოო.

იმ საღამოსაც აფსუების სოფლის თავში, ბებერი მუხის ქვეშ ვახშმობდნენ, როცა სოფლის ცენტრში ცეცხლი აბრიალდა. ცუდად ენიშნა ეს ანზორს, ცუდად ენიშნათ ჩეჩნებსაც.

კოცონის ირგვლივ შეკრებილი აფსუა მებრძოლების ბრბო მსხვერპლს ითხოვდა. მალე წრეში ახალგაზრდა ქართველი ცოლ-ქმარი და პატარა ბიჭი შეაგდეს. ცოლ-ქმარს ქართველების მფარველობას სდებდნენ ბრალად. დასჯა იმით დაიწყეს, რომ მათი პატარა ბიჭი დროდადრო ახლოს მიჰყავდათ ცეცხლთან, – ბავშვის წივილი სისხლს უყინავდა ანზორს. ერთიანად აცახცახებული მოთუხთუხე ქვაბის ქვეშ შენთებულ მუგუზალს ჩაჰფრენოდა და კაცი იფიქრებდა, ამით აპირებსო ბრბოში შევარდნას – იმასაც ვერ გრძნობდა, რომ ირგვლივმყოფნი მას მისჩერებოდნენ. ჩანდა, არც ჩეჩნები განიცდიდნენ ამ შემზარავ სანახაობას მასზე ნაკლებად. მოულოდნელად ანზორი მხარზე ხელის შეხებამ გამოაფხიზლა.

- გინდა ახლავე იყარო ამათი ჯავრი? – ჩაეკითხა მეთაური.

ამ კითხვას ნამდვილად არ ელოდა. წამით დაიბნა, მერე გონი მოიკრიბა და ანგარიშმიუცემლად უპასუხა:

- მინდა!

- ჰოდა, აი, ტყვიამფრქვევი… იმედია, სროლაც იცი. ჰოდა, ჩვენც შენთან ვართ, – ომარმა თავის ბიჭებს გადახედა და თვალით ანიშნა. იმავე წამს იგრიალა ტყვიამფრქვევმა, რომელსაც ანზორი ჩაჰფრენოდა. უმალ ჩეჩნებმაც გახსნეს ცეცხლი და აფსუებმა იარაღის ხეირიანად გამართვაც ვერ მოასწრეს. ამ საღამოს არც ერთი მათგანი არ გასულა ცოცხალი სოფლიდან. ჩეჩნურმა რაზმმა, რომელსაც ანზორთან ერთად ამ ბრძოლაში დაჭრილი მუსა და ის ცოლ-ქმარიც მიჰყავდა პატარა ბიჭთან ერთად, ბრძოლით გააღწია ყაბარდოს მთებისაკენ.

ძმაო ძმითა ხარ ძლიერი

იმ ღამით ჯაგნარიდან თავდაღწეული ანზორის ტარება მუსამ ითავა და სანახევროდ ზურგზე წამოკიდებული ატარა დავრდომილი. ახლა ანზორის ჯერი იყო. ბავშვივით ხელში ატაცებული მიჰყავდა მეგობარი უღელტეხილის საცალფეხო ბილიკზე. იქითობას, ბარისკენ რომ დაეშვნენ, მძინარე მუსა ჩრდილში დატოვა და სხვებთან ერთად მდინარეში გადაეშვა. ისე ლაღად გაცურა, კაცს ეგონებოდა, ეს-ესაა მთელი ქვეყნის ტვირთი მოუხსნიათ მისთვის ზურგიდანო. ბანაობით რომ გული იჯერა, მდელოზე წამოწვა და მობანავეებს გახედა.

- სად მინახავს ეს ავგაროზი? მგონი რომელიღაც ჩემიანს ეკეთა. უფრო სწორად, ამის ასლი. შენთან რა უნდა ამ ავგაროზს, ანზორ, იგი ხომ მუსლიმანურია, ნუთუ გიაურებსაც გჯერათ ჩვენი ავგაროზების?

- გიაურებს მეგობრობისა გვჯერა, ომარ, და მათგან მოძღვნილი ავგაროზების ტარებაც გვეამაყება. ამან გადამარჩინა…

უეცრად გაღმიდან ვიღაცამ იყვირა, სატვირთო მანქანა გამოჩნდაო და მდინარის მეორე ნაპირს მიაშურა ყველამ, მათ შორის ანზორიმაც, ხელში ატაცებული მუსათი…

ავან-იურთში კი, როცა თავის შვილის მხსნელს პირს აბანინებდა, ავგაროზის დანახვაზე ხატიჯემ უცნაურად შეჰკივლა და მერე ჩაიკეცა. დედასთან უმალ მიიჭრა უკვე მოკეთებული და გაოგნებული მუსა.

- ეს შენი ძმაა, შვილო, მას დედაშენის ძუძუ აქვს ნაწოვი. აღარასოდეს დაკარგო იგი…

პ.ს. ხევში ასულ ძმობილებს ორმოცის სამზადისში დაუხვდა ნამგალაურების ოჯახი. ვიღაცას ამბავი მიეტანა, დედით ობოლი ბიჭი ნაღმზე აფეთქდა და დაიღუპაო. იმის წარმოდეგენა, რაც ამის შემდეგ მოხდებოდა, მკითხველისათვის მიმინდვია.

(გვარ-სახელები და ზოგიერთი გეოგრაფიული ადგილის დასახელება შეცვლილია)

ვაჟა გავაშელი
“კვირის პალიტრა”

გვახსოვდეს ჩვენი გმირები – ზურაბ იარაჯული

აფხაზეთის ომის გმირს ზურაბ იარაჯულს დღეს 42 წელი შეუსრულდებოდა. 

1993 წელს აფხაზეთის ომის დროს მოიერიშე თვითმფრინავი Су-25–ი ჩამოაგდეს, რომლითაც ზურაბ იარაჯული  დაფრინავდა. ჩამოაგდეს მაგრამ მოასწრო კატაპულტირება და მტრის ტერიტორიაზე დაეშვა, ალყა შემოარტყეს, დაგვნებდიო მაგრამ სანამ მოკლავდენენ კიდე რამდენიმე გაიყოლა მოუსავლეთში, მაკაროვით იგერიებდა მტერს, უკანასკნელ ტყვიამდე იბრძოლა. ზურა სხვის მაგივრად გაფრინდა საბრძოლო დავალებაზე, თავისი შეასრულა და როცა დაბრუნდა ამის მერე ვინც უნდა გასულიყო ადგილზე არ აღმოჩნდა და ეს დაჯდა იმის სუშკაზე.


მიცვალებულების გაცვლის დროს კი აფზხზებმა მხოლოდ მისი მამა გადაუშვეს იქით და საფლავი ანახეს, ცელოფანში იყო გახვეული და ისე დაკრძალული (ომის პირობებში პატივით) ჩეჩნებს უთქვიათ  – ვაჟკაცი შვილი გყავდა და ჩვენც ვაჟკაცურად დავკრძალეთო. 
გმირი მეომარი რომელმაც მტერი თავისი ვაჟკაცობით აღტაცებაში მოიყვანა!

იარაჯული გარდაცვალების შემდეგ ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენთ დააჯილდოვეს. 

დღეს, აფხაზეთის ომის გმირი მის დაბადების დღეზე კიდევ ერთხელ გაიხსენეს. თიანეთის რაიონის სოფელ იარაჯულში, წყაროსთან, სადაც მისი მუზარადი ინახება, გმირის პატივის მისაგებად იარაჯულის თანამებრძოლები, შეიარაღებული ძალების მფრინავები და მისი ახლობლები შეიკრიბნენ.

- Эй, грузин, сдавайся, в плен возьмем, не убьем, не бойся- ჩეჩნური აქცენტით დაიძახა ვიღაცამ, რომელსაც პასუხად პისტოლეტის ტყვიების წივილი მოჰყვა... 

დაახლოებით ერთი წლით ადრე, ვიდრე გუმისთის პირას, ტყეში, ეს ტრაგედია დატრიალდებოდა, საქართველოს სამხედრო-საჰაერო ძალების შტაბში ახალგაზრდა სამხედრო პილოტი მივიდა და განაცხადა, ქართული ცის დაცვა მსურსო.

ეს პილოტი ზურა იარაჯული გახლდათ. ზურამ თიანეთის სოფელ იარაჯულების სკოლის დამთავრების შემდეგ რუსეთში, კაჩას უმაღლეს სამხედრო-საფრენოსნო სასწავლებელში გააგრძელა სწავლა.

აქ ჩეხოსლოვაკიური წარმოების სასწავლო-საბრძოლო თვითმფრინავები - L-29 “დელფინი” და L-39 “ალბატროსი” შეისწავლა. 1992 წელს ახალგაზრდა ლეიტენანტს მფრინავ-ინჟინრის სპეციალობა მიანიჭეს და მისცეს თავისუფალი დიპლომი, რაც იმას ნიშნავდა, რომ ზურა, ისევე როგორც ათობით მისნაირი ახალგამომცხვარი პილოტი, რამდენიმე თვის წინ დაშლილ საბჭოთა კავშირის სამხედრო ავიაციას აღარ სჭირდებოდა.

საქართველოში ომი იწყებოდა და ზურამ და რამდენიმე ქართველმა პილოტმა სამშობლოს მოაშურეს... 

- Грузин, не стреляй, плен поменяем, живой останешся!..- ყოველ შეთავაზებას პისტოლეტის ხმა მოსდევს... 

1992 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში ზურა იარაჯულმა, რამდენიმე პილოტთან ერთად, თბილისის საავიაციო ქარხნის აეროდრომზე მოიერიშე Су-25-ზე გადამზადების დაჩქარებული პროგრამა გაიარა და უკვე ნოემბერში კოპიტნარის აეროდრომიდან საბრძოლო გაფრენები დაიწყო აფხაზეთის ომში.

1993 წლის 13 ივლისი. ორშაბათი. მფრინავები ცრუმორწმუნე ხალხია, ამიტომაც ორშაბათი და თანაც 13 რიცხვი თარსად მიაჩნიათ, მაგრამ ვერაფერს გააწყობენ... 

აფხაზეთში გააფთრებული ბრძოლებია. 2 ივლისს მოწინააღმდეგემ ტამიშთან საზღვაო დესანტი გადმოსხა. 9 ივლისს, დიდი ბრძოლების შემდეგ, ოჩამჩირე-სოხუმის შემაერთებელი გზა გაიხსნა. თუმცა მტერმა, საზღვაო-სადესანტო ოპერაციის გარდა, სოხუმს სოფელ შრომის მხრიდანაც შეუტია. ეს კი ძალიან სახიფათოა, რადგან შრომიდან სოხუმისკენ გზა იხსნება და აფხაზეთის დედაქალაქი შეიძლება მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდეს.

კოპიტნარის აეროდრომზე ბრძანება მოდის - შრომის მიმართულებით სასწრაფოდ უნდა განხორციელდეს საავიაციო დარტყმა. აეროდრომიდან ოთხი Су-25 მოიერიშე აიჭრა ცაში, ერთ-ერთს ზურა იარაჯული მართავს...

ამ მომენტამდე კაპიტან ზურა იარაჯულის ანგარიშზე უკვე 50-მდე საბრძოლო გაფრენა იყო. შრომის თავზე მისმა მოიერიშემ ორი 250 კგ-იანი ფუგასური საავიაციო ბომბით მოწინააღმდეგის ტანკი და ბლინდაჟი ააფეთქა, მანამდე კი საავიაციო ქვემეხიდან გაშვებული ჭურვებით მტრის საზენიტო დანადგარი დააზიანა სოფელ კინდღთან. დაბომბა სანგრები ტყვარჩელთან და ეშერის ლაბორატორიასთან, ხოლო ახალ ათონთან, “სიდედრის ენად” წოდებულ დაკლაკნილ გზაზე, ზურამ და მისმა მეწყვილემ აფხაზების ოთხი ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა “გრადიც” გაანადგურეს...

იმ საბედისწერო 13 ივლისს, დილის 10 საათზე, კოპიტნარიდან აფრენილმა ქართულმა მოიერიშეებმა რამდენიმე წუთში გუმისთას მიაღწიეს. ამზარა-შრომის გზის მონაკვეთზე პილოტებმა შენიშნეს ქართულ სოფელზე დაწყებული შეტევის გასაძლიერებლად მიმავალი მოწინააღმდეგის კოლონა.

შრომისკენ ერთი ქვეითთა საბრძოლო მანქანა БМП და ოთხი სატვირთო ГАЗ-66 მიემართება. ერთ-ერთი “გაზიკის” ძარაზე საზენიტო დანადგარი მოჩანს, ავტომატიანი ხალხი მანქანებს გვერდით მიჰყვება...

მოიერიშეების წყვილი 1800 მ-იდან პიკეში გადადის. პირველ თვითმფრინავს ორი 500 კგ-იანი ერთჯერადი ბომბური კასეტა სწყდება, ჰაერში იშლება და მტრის კოლონის სათავეს ეცემა. მეორე Су-25, რომელსაც ზურა იარაჯული მართავს, ამთავრებს მეგობრის დაწყებულ საქმეს და კოლონის ბოლოს ზუსტად ახვედრებს ორ- ნახევარტონიან მსხვრევად-ფუგასურ ავიაბომბს.

შეტევიდან გამოსულმა ქართველმა პილოტებმა დაინახეს, როგორ გაეხვია მოწინააღმდეგის კოლონა ცეცხლსა და კვამლში. 

მტერს შეიძლება საზენიტო რაკეტებიც ჰქონდეს, ამიტომაც მოიერიშეები სწრაფად ადიან მაღლა და კოპიტნარისკენ მიეშურებიან.

საბრძოლო დავალება წარმატებით შესრულდა, ახლა ცოტა ხნით დასვენებაზეც შეიძლება ფიქრი - სამხედრო პილოტების ყოველ გაფრენას ხომ უდიდესი ფიზიკური და ემოციური დატვირთვა ახლავს.

ჩამუხვლას ვერ ასწრებ... მოდის მორიგი ბრძანება და ორი ქართული მოიერიშე კვლავ ჰაერშია. ჩვენმა დაზვერვამ აღმოაჩინა, რომ განადგურებული კოლონის სანაცვლოდ აფხაზები ახალ ძალებს გზავნიან შრომის ასაღებად. ქართველმა პილოტებმა ყველა ღონე უნდა იხმარონ შრომისა და, შესაბამისად, სოხუმის გადასარჩენად.

ორივე მოიერიშე კვლავ ზუსტად აყრის მტრის მორიგ კოლონას ბომბებს და მაღლა, ცაში იჭრება. დაახლოებით 3 კმ-ის სიმაღლეზე წამყვანი მოიერიშის პილოტი ამჩნევს, რომ მის მიმყოლ Су-25-ს, რომელსაც კაპიტანი ზურა იარაჯული მართავს, ცეცხლი უკიდია. წამიც და თვითმფრინავს შავი წერტილი სცილდება, მალევე იხსნება თეთრი პარაშუტი. შველაზე ლაპარაკი ზედმეტია. წამყვანი მოიერიშე ანტისაზენიტო მანევრს აკეთებს რაკეტის ასარიდებლად და გეზს კოპიტნარისკენ იღებს.

კოპიტნარში განგაშია. ჰაერში ადის კაპიტან იარაჯულის მეგობრების შვეულმფრენი. ისინი გუმისთასთან ეძებენ კატაპულტირებულ პილოტს, მაგრამ უშედეგოდ.

წინა ხაზზე მებრძოლებმა სანგრიდან დაინახეს, თუ როგორ მოხვდა საზენიტო რაკეტა ქართულ მოიერიშეს, თვითმფრინავს ცეცხლი გაუჩნდა, იქიდან გადმომხტარ პილოტს, მართალია, გაეხსნა პარაშუტი, მაგრამ ქარმა იგი ჩრდილო-დასავლეთისკენ, მოწინააღმდეგის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე გააქანა...

გადის დღეები. კაპიტან ზურა იარაჯულზე არაფერი ისმის. ყველა კატაპულტირებულ სამხედრო პილოტს თან აქვს “კომარის” ტიპის საავარიო რადიოგადამცემი, რომლის რადიოსიგნალებს ორბიტული კოსმოსური სისტემა აფიქსირებს. მაგრამ იმის გამო, რომ აფხაზეთის ომში რეალურად რუსეთი გვებრძოდა, “კომარის” რადიოსიგნალებს ისევ რუსი სამხედროები აფიქსირებდნენ და აფხაზებს გადასცემდნენ ჩამოგდებული ქართველი პილოტის აღმოსაჩენად...

ეს ჩვენი ვერსიაა, შეიძლება ზურა იარაჯულმა საერთოდ გამორთო “კომარი”. იგი თავად ცდილობდა მდ. გუმისთაზე ფრონტის ხაზის გადმოლახვას.

...თუმცა ეს ყველაფერი ერთი თვის შემდეგ გახდა ცნობილი, როდესაც 27 ივლისის ხელშეკრულებით ცეცხლი დროებით შეწყდა.

მოწინააღმდეგე კონტაქტზე გამოდის და ამხელს, თუ სად არის დასაფლავებული 13 ივლისს ჩამოგდებული ქართველი პილოტი. გუმისთის მეორე მხარეს მხოლოდ ზურას მამა, ბესო გადაჰყავთ. 2 აფხაზთან და 4 ჩეჩენთან ერთად 3 კმ ფეხით იარეს და ტყეში საფლავს მიადგნენ... ცელოფანსა და შინელში გახვეული შვილის ცხედარი ერთი თვალის შევლებითაც იცნო ბესო იარაჯულმა...

- Он настоящим героем был, - უყვება ბესოს შვილის სიცოცხლის ბოლო წუთებზე ერთ-ერთი ჩეჩენი, - ჩვენი საპატრულო ჯგუფი კატაპულტირებულ პილოტს სამი დღე ეძებდა. 16 ივლისს მას ამ ადგილას მოულოდნელად წავაწყდით. რამდენჯერმე შევთავაზეთ დანებება, სიცოცხლესაც შევპირდით და ჩვენს ტყვეებზე გაცვლაც გვინდოდა, მაგრამ ყველა შეთავაზებაზე სროლას გვიტეხდა. მერე მოულოდნელად გადმოგვიხტა, ორი თანამებრძოლი მოგვიკლა, მესამე კი დაგვიჭრა. სწორედ იმ დაჭრილმა წაქცევის მომენტში ავტომატის ჯერი დააყარა თქვენს შვილს... ნამდვილი გმირი იყო, ტყვედ ჩაბარებას სიკვდილი არჩია. ამ აფხაზებს მაგის ნეშტის შეურაცხყოფა სურდათ, მაგრამ ჩეჩნებმა არ დავანებეთ. ვაჟკაცი ყოველთვის ვაჟკაცია, გინდ მტერი იყოს, - დაასრულა შეიარაღებულმა ჩეჩენმა.

ზურა იარაჯული თიანეთში, მშობლიურ სოფელში წაასვენეს. 

უბედურებას უბედურება დაემატა. ზურას დედამ, ქალბატონმა გულომ, შვილის დაღუპვა ვერ აიტანა და თავადაც გამოესალმა წუთისოფელს. დედა-შვილი ერთად დაკრძალეს... 

სამიოდ წელში ზურა იარაჯულის მამაც გარდაიცვალა, მოგვიანებით ზურას ძმა, ვანოც დაიღუპა, რომელიც ასევე აფხაზეთის ომის მონაწილე იყო...

- მე მტერს ცოცხალი არ ჩავბარდები! - ეს სიტყვები თავისი მეგობრებისთვის არაერთხელ უთქვამს კაპიტან ზურა იარაჯულს.

ზურა იარაჯული ნამდვილი გმირი იყო, რომლის ვაჟკაცობა მტერმაც კი აღიარა!

არ დავივიწყოთ ქართველი გმირები - მერაბ ნიქაბაძე (მამაო)

გუშინ ჩვენი Facebook–ის გვერდზე განვათავსე ჩემთვის უცნობი ქართველი მეომრის სურათი, სახელწოდებით – "აფხაზეთი – ქართველი მებრძოლი". სურათს მალევე მასზე გამოსახული მებრძოლის შვილი, ქეთი ნიქაბაძე გამოეხმაურა და ჩენთვის უცნობი გმირის შესახებ დამატებითი ინფორმაცია და ფოტომასალები მოგვაწოდა, რომელსაც მისივე ნებართვით ვაქვეყნებ ჩემს ბლოგზე:

მერაბ ნიქაბაძე აფხაზეთში

ნიქაბაძე მერაბ (მეტსახელად "მამაო")- დაიბადა 1959 წლის 7 სექტემბერს თბილისში. იყო ავღანელთა კავშირის წევრი. ბატალიონ "ავღანელში" ირიცხებოდა 1992 წლის 3 სექტემბრიდან. როგორც ბატალიონის მეთაური, გურამ ჯანიაშვილი იგონებს – ის მონაწილეობდა ყველა საბრძოლო ოპერაციაში, რომელსაც ასრულებდა დანაყოფი.

სოხუმის დაცემის დღეს 1993 წლის 27 სექტემბერს იმყოფებოდა სოხუმში, მინისტრთა საბჭოს შენობაში.

მერაბ ნიქაბაძე აფხაზეთში

მერაბ ნიქაბაძე თანამებრძოლებთან ერთად აფხაზეთში

ბრძოლები მინისტრთა საბჭოს შენობისთვის მიმდინარეობდა 27/09 -ის დილიდან 4 საათამდე როცა მტერმა შეძლო შენობის აღება. თვითმხილველთა თქმით საღამოსთვის შემოტევები გაძლიერდა იმდენად რომ ბატალიონის ნარჩენებს უკვე აღარ შესწევდათ უნარი მტერს გამკლავებოდნენ. აფხაზმა სეპარატისტებმა, დაქირავებულმა ბანდებმა, რუსი ოკუპანტების ხელშეწყობითა და მეთაურობით აიღეს უმაღლესი საბჭოს შენობა. ამ ბრძოლაში იკარგება მერაბ ნიქაბაძის კვალი. სავარაუდოდ იგი ამ ბრძოლაში დაიღუპა. 

2005 წლის 25 ნოემბრის საქართველოს პრეზიდენტის №877 განკარგულებით მერაბ ნიქაბაძე დაჯილდოვდა ვახტანგ გორგასლის პირველი ხარისხის ორდენით. გარდაცვალების იურიდიული ფაქტის დადგენით გაიცა გარდაცვალების მოწმობა, რომლის საფუველზეც მერაბ ნიქაბაძე ითვლება აფხაზეთის ომში დაღუპულად.
დავამატე, რომ მერაბ ნიქაბაძე აფხაზეთის გარდა სამაჩაბლოშიც გმირულად იბრძოდა.

მერაბ ნიქაბაძის ოჯახისთვის, 2005 წელს გადაცემული ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენი და მისი მოწმობა

მერაბ ნიქაბაძე 

მერაბ ნიქაბაძე აფხაზეთის ომზე გადაღებულ დოკუმენტურ ფილმში "გუმისთიდან ოჩამჩირემდე"

დოკუმენტური ფილმი "გუმისთიდან ოჩამჩირემდე"

ინფორმაციის მოწოდებისთვის მადლობა ქეთი ნიქაბაძეს

P.S. მარადიული ხსოვნა და დიდება ქართველ გმირებს, რომლებმაც ჩვენი სამშობლოსათვის სიცოცხლეც არ დაიშურეს. მივმართავ ყველას – თუ ვინმეს კიდევ მოგეპოვებათ ინფორმაცია ჩვენი უცნობი გმირების შესახებ გთხოვთ მოგვაწოდოთ, რათა გავაცნოთ ჩვენს საზოგადოებას მათი სახეები.

არ დავივიწყოთ ქართველი გმირები – დავით კვაჭანტირაძე

გუშინ ჩვენი Facebook–ის გვერდზე განვათავსე სურათი სახელწოდებით "არ დავივიწყოთ ქართველი გმირები" – სურათი 2008 წლის, რუსეთ–საქართველოს ომში გმირულად დაღუპილი ვახტანგ გზირიშვილის "ვახტანგ გოგგრასლის I ხარისხის ორდენის" მოწმობისაა. ამ სურათს გამოეხმაურა ჩვენი გვერდის მკითხველი – დათო კვაჭანტირაძე –  რომლის მამაც, ასევე დათო კვაჭანტირაძე აფხაზეთში გმირულად დაიღუპა, ჩემი თხოვნით მან ამ ფაქტის შესახებ ინფრომაცია მოგვაწოდა და მისივე ნებართვით ვაქვეყენბ ამ მასალას ბლოგზე:

დავით კვაჭანტირაძე – დაბადებული 1970 წლის 29 ივლისს, დაამთავრა თბილისის 22–ე სკოლა, აფხაზეთში შავნაბადას ბატალიონის შემადგენლობაში კაპიტნის წოდებით იბრძოდა. 1993 წლის 29 ივნისს, იფნართან გამართული ბრძოლის დროს მძიმედ დაჭრილი დ.კვაჭანტირაძე ("ჩელე") მანქანით ბრძოლის ველიდან ადგილობრივი მაცხოვრებლების ბავშვებთან ერთად გამოყავდათ. მანევრის დროს მანქანის კარი გაიღო და იქ მყოფი ბავშვები მტრის ცეცხლის წინაშე დაუცველნი დარჩნენ. "ჩელე" საკუთარი სხეულით მტრის ცეცხლს გადაეღობა და ბავშვების სიცოცხლე იხსნა. დაჯილდოებულია გორგასლის 1-ლი ხარისხის ორდენითა და მედლით "მხედრული მამაცობისთვის".

დ. კვაჭანტირაძის ("ჩელე") გორგასლის 1–ლი ხარისხის ორდენი და მედალი "მხედრული მამაცობისთვის"

დავამატებ რომ სიკვდილის შემდეგ დ. კვაჭანტირაძეს მიენიჭა მაიორის წოდება, ხოლო მის საპატივცემულდ მისი სახელობისა გახდა 22–ე სკოლა და ვაზისუბნის დასახლება.

დ.კვაჭანტირაძე (პირველი მარცხნიდან) თანამებრძოლებთან ერთად

P.S. სურათი საკმაოდ გაცრეცილი და გახუმებულია, სამწუხაროა რომ დღეს საქართველოში ჩვენი გმირებისადმი ხსოვნა და პატივისცემაც ასეა გახუმებული და გაცრეცილი – ყოველი ჩვენთაგანის ვალია არ დავივიწყოთ ჩვენი ისტორია და ჩვენი გმირები – გახსოვდეს ვისი გორისა ხარ.