აშშ-ს რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვის სტრატეგიული გადახედვა და პერსპექტივები

აშშ-ს თავდაცვის სამინისტრომ რაკეტსწინააღმდეგო თავდაცვი საკმაოდ საინტერესო მიმოხილვა გამოაქვეყნა. 108 გვერდიან დოკუმენტში დეტალურადაა განხილული არსებული და პერსპექტიული საფრთხეები და მათთან ბრძოლის არსებული შესაძლებლობები და განვითარების პერსპექტივები.

დოკუმენტის თანახმად - რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვა არსებული საფრთხეებისგან მხოლოდ პირობითად იცავს აშშ-ს, მაგრამ უახლოეს მომავალში სიტუაცია რადიკალურად უნდა შეიცვალოს.

ტრამპმა, პენტაგონში დოკუმენტის წარდგენისას, აღნიშნა რომ: "რსთ რუსული 1000 ცალი ბირთვული ქობინისგან დაცვის ნაცვლად, ქვეყანას ნომინალურად იცავს ისეთი შეზღუდული არსენალის მქონე სახელმწიფოებისგან როგორებიც არიან ჩრდილოეთ კორეა და ირანი.

არსებული და პერსპექტიული საფრთხეები (სქემა დოკუმენტიდან)

"ჩვენი მიზანი მარტივია: გარანტირებულად უნდა შევძლოდ ნებისმიერ დროსა და ნებისმიერ ადგილას აშშ-ს მიმართულებით გაშვებული ნებისმიერი რაკეტის აღმოჩენა და განადგურება. მათი არსენალი სულ უფრო და უფრო ძლიერდება. ჩვენი ერისთვის მე მხოლოდ ყველაზე ეფექტურ და მოწინავე თავდაცვის სისტემებს მივიღებ" - განაცხადა ტრამპმა დოკუმენტის პრეზენტაციის დროს.

რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვის ახალი მიმოხილვა, აშშ-ზე ბირთვული და არა ბირთვული იერიშების აღსაკვეცად, მთელი რიგი ინოვაციური სტრატეგიების გამოყენებისკენ მოუწოდებს. ბევრი მათგანი არარეალურად ან სამეცნიერო ფანტასტიკად გამოიყურება.

აშშ-ს "რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვის სააგენტოს" მთლიანი ფინანსების მოცულობა 2001-2019 წლებში (გრაფიკი დოკუმენტიდან)

დოკუმენტში დეტალურადაა განხილული აშშ-ს რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვის საშუალებები და მათი ძირითადი ელემენტების ლოკაციები. დღეისთვის აშშ-ში რსთ მორიგეობაზე THAAD-ების 7 და Patriot-ების 60 ბატარეა დგას შეიარაღებაზე. ადრე გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად დაგემილია პირველის რაოდენობის გაზრდა და პლიუს ამ ორივე სისტემის ერთ თავდაცვით ქსელში ჩართვა, ამის შესახებ ბლოგში უკვე ვწერდი. სტატიები იხილეთ შემდეგ ბმულებზე:

• მეტი ანტირაკეტა აშშ-ს უსაფრთხოებისთვის
• აშშ-ს არმია ორი წლის ფარგლებში THAAD-ისა და Patriot-ის ერთ სისტემაში ჩართვას გეგმავს
• LOCKHEED MARTIN-მა პენტაგონს THAAD-ის მე-300 რაკეტა გადასცა

THAAD-ის 7 და Patriot-ის 60 ბატარეა (ამონარიდი დოკუმენტიდან)

აშშ-ს საზღვაო ძალების შეიარაღებაზე რსთ სისტემა AEGIS-ით აღჭურვილი 38 ცალი საესკადრო ნაღმოსანია, გეგმების თანახმად 2023 წლამდე მათი რაოდენობა 60 უნდა გაიზარდოს (ამონარიდი დოკუმენტიდან)

აშშ-ს თავდაცვის სამინისტროს სურს გზაგადამჭრელი რაკეტებისა და აღმოჩენის არსებულ სისტემაში ჩართოს ლაზერით შეიარაღებული უპილოტოები და უახლესი F-35 ტიპის გამანადგურებლები. ამასთან ერთად გზაგადამჭრელი რაკეტების კოსმოსში განთავსებაც განიხილება. პენტაგონის აზირთ, ახალი გადაწყვეტილებები აშშ-ს რაკეტსაწიწნააღმდეგო თავდაცვას მოწინააღმდეგის რაკეტების კოსმოსში გასვლამდე განადგურების შესაძლებლობას მისცემს.

რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვისთვის კოსმოსის გამოყენების შესახებ აშშ-ს გეგმებზე უკვე დაიწერა ბლოგში, იხილეთ სტატია - აშშ-ს ანტისარაკეტო სისტემა და ჰიპერბგერითი საფრთხეები

აშშ-ს რსთ აღმოჩენისა და განადგურების საშუალებების რაოდენობრივი და ხარისხობრივი ზრდის გეგმები დოკუმენტის თანახმად. GBI-ს ტიპის რაკეტების 44 ცალაიდან 64 ცალამდე ზრდის შესახებ და ამ მიზნისთვის გამოყოფილი დაფინანსების შესახებ ბლოგზე უკვე ვწერდი (სტატია იხილეთ ბმულზე - დამატებით 6,6 მილიარდი დოლარი აშშ-ს რაკეტსაწინააღმდეგო ქოლგისთვის) 

"რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვის მიმოხილვის" დოკუმენტი 2010 წლის შემდეგ პირველად გამოიცა და მომდევნო ათი წლის სამოქმედო გეგმას მოიცავს. დოკუმენტი არაკლასიფიცრებულია და მისი თავისუფალი გადმოწერა შემდეგ ბმულზეა შესაძლებელია - 2019 MISSILE DEFENSE REVIEW

P.S. აშშ-ს რსთ სისტემის შესახებ თემატური სტატიები:

• ამერიკულმა ანტირაკეტა GBI-მ პირველად გაანადგურა საკონტინენტთაშორისო ბალისტიკური რაკეტის იმიტატორი
• აშშ-ს რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცა - პრობლემები, ეფექტურობა, მომავლის გეგმები

ოფიციალური დოკუმენტი M1 Abrams-ის კომპოზიტური ჯავშნის შესახებ

ინტერნეტში გავრცელდა ადრე გასაიდუმლოებული დოკუმენტი, რომელშიც მოცემულია პირველი სერიული M1 Abrams-ის კოშკურისა და კორპუსის სხვადასხვა ადგილებში განთავსებული კომპოზიტური ჯავშნის, ეგრეთ წოდებული ბერლიგნტონის (Burlington), სქემატური ნახაზები.

Burlington-ის სპეციალური ჯავშანი, ასევე ცნობილია როგორც Chobham-ის ჯავშანი, წარმოადგენს 60-იანი წლების ბოლოს დიდ ბრიტანეთში შემუშავებული კომპოზიტური ჯავშნის სახეობას. ის სამშრიანი ფილებისგან შესდგება - რომლებსაც სხვანაირად სენდვიჩებსაც უწოდებენ, ეს ფილები გაშორიშორებული კონფიგურაციითა განლაგებული. გასაგებია რომ, ეს სენდვიჩ-ფილები,  ორ ფოლადის ან ალუმინის ფირფიტას შორის მოთავსებული ელასტიკური/რბილი შრე, არაფეთქებადი რეაქტიული ჯავშნის (ეგრეთ წოდებული NERA) პრინციპით მუშაობენ. დარტყმის შედეგად ელასტიკური შრე (მაგალითად რეზინა) შეკუმშვის მაქსიმალურ ზღვარს მიაღწევს და მერე ნახტომისებურად გაფართოვდება. ეს გახვრეტის გზაზე მეტ მასალის მიტანას გამოიწვევს და დააზიანებს თხელ და მსხვრევად პენტრატორებს, ისეთებს როგორებიცაა ფუგასური ტანკსაწინააღმდეგო (HEAT) ჭურვების, ტსმრ-ების რაკეტებისა და ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარმტყორცნების კუმულაციური ჭავლი. NERA ფაქტიურად ფეთქებადი რეაქტიული (იგივე დინამიკური დაცვა) ჯავშნის პრინციპით მოქმედებს, მაგრამ გაცილებით ნაკლებად მოძრავი ფილებით, რადგანაც ის ფილების გადასაადგილებელ ენერგიის წყაროდ თვითონ გამხვრეტი ჭურვის ენერგიას იყენებს და არა ფეთქებად მასალებს, როგორც დინამიკურ დაცვაში.

სპეციალური ჯავშანი ტანკის ფრონტალური რაიონის გარდა (კოშკუირის წინა და კორპუსის წინა ქვედა დეტალი) ასევე განთავსებულია კოშკურის ბორტებზე და კორპუსის საბორტე ეკრანების ნაწილზე (მარჯვენა მხარის ოთხ და მარცხენა მხარის ორ სექციაზე).

ტანკის კორპუსის წინა ქვედა ნაწილი სამშრინი NERA-ს ფილების მასივისგან შესდგება, რომლებიც მთლიანი მასივის მხოლოდ ნახევარს იკავებენ. მეორე ნახევარი NERA-ს სამონტაჟე სამაგრებსა და მის უკან ჩვეულებრივი ფოლადის სქელ ფილას უკავია. კორპუსში პირდაპირი მოხვედრის შემთხვევაში, ჭურვმა უნდა გაიაროს გარე ფოლადის შრე, შემდეგ NERA-ს ოთხი სენდვიჩ ფილა და ამის შემდეგ უკანა ფოლადის სქელი ფილა.

Abrams-ის ქვემეხის ფარის ჯავშანიც კორპუსის წინა ჯავშნის ანალოგიურია, იმ სხვაობით რომ აქ სამონტაჟო სამაგრი არ აყენია. ფარს, როგორც ასეთი, ფოლადის თხელი უკანა ფილა აქვს, მაგრამ ფარის უკან არსებობს ფოლადის სქელი ჯავშანფილა, რომელიც სავარაუდოდ ქვემეხის პოჭოჭიკთანაა დაკავშირებული. აქაც, ისევე როგორც კორპუსში, ჭურვმა პირდაპირი, ყოველგვარი გადახრის გარეშე, მოხვედრის შემთხვევაში NERA-ს ოთხი შრე უნდა გაიაროს.

კოშკურის ბორტების უკანა ნაწილი ტანკის ჯავშნის ყველაზე საინტერესო ადგილია, რადგანაც მას NERA-ს სენდვიჩფილების გარდა ასევე გააჩნია სამონტაჟო სამაგრები და როგორც ნახაზიდან ჩანს, ამ სამაგრების უკან განთავსებულია დამატებითი სქელი ჯავშანი, რომელიც ორ ფოლადის ფირფიტას შორის მესამე, კომპოზიტური მატერიალითაა აღჭურვილი. ამ მატერიალის ზუსტი ბუნება უცნობია, მაგრამ არაა გამორიცხული რომ ეს ჯავშანკერამიკა იყოს. კერამიკის უკანა მხარეს გამოყენება, NERA-ს სენდვიჩების გახვრეტის შემდეგ, ჭურვის ნარჩენი ენერგიის შთანთქვის მიზნით, პირველად სენტ-ლუისში მდებარე ფრანგულ-გერმანულმა ინსტიტუტმა დააპატენტა. ითვლება რომ ჯავშნის ანალოგიური კონცეფცია Leopard-2-ზე და Leclerc-ზეა გამოყენებული.

მაგრამ არ არსებობს არანაირი მტკიცებულება, რომ ეს მატერიალი კერამიკაა. სხვა ვარიანტებად შუშა და silicia განიხილება, რომლებიც 50-იან 60-იან წლებში გამოცდილი იქნა როგორც საშუალო ტანკ  T95-ისა და ძირითადი საბრძოლო ტანკის, XM60-ის, ჯავშანპაკეტის კაჟიანი მატერიალი. გამოცდები აშშ-ს არმიის ბალისტიკურ კვლევით ლაბორატორიაში განხორციელდა. თეორიულად არაა გამორიცხული რომ მატერიალი, საბჭოთა ტანკებზე, Т-64-ზე და Т-72-ზე, გამოყენებული არმირებული მინაბოჭკოვანი პლასმასის ან ალუმინის სახეობასაც წარმოადგენდეს.

M1 Abrams-ის კორპუსის საბორტე ეკრანები ოთხ ან ხუთ შრიანი სენდვიჩს წარმოადგენენ, რომლებიც კორპუსის ჰომოგენური ფოლადის ჯავშნისგან საკმაოდ მანძილზე არიან დაშორებულები. გარეთა შრე ფოლადის ფირფიტაა, მას სავარაუდოდ ელასტიური ფენებისა და ფოლადის ფირფიტების  მორიგეობით შრეები მოსდევს. კორპუსის მარცხენა მხარეს მხოლოდ წინა ორი სექციაა აღჭურვილი კომბინირებული სპეციალური ჯავშნით, ეს სექციები ეკიპაჟსა და საწვავის ავზებს უსაფრთხო მანევრირების კუთხეებში (30 გრადუსი მარჯვნივ და მარცხნივ) იცავს. კორპუსის მარჯვენა მხარეს ანალოგიური ჯავშნით უკვე ოთხი სექციაა აღჭურვილი, ეს დამატებითი სექციები კორპუსში, კოშკურის ყელის უკან განთავსებულ, ჭურვების დასაფარავად გამოიყენება.

Abrams-ის დაზიანებული საბორტე ეკრანი

სამწუხაროდ არ არსებობს კოშკურის შუბლა ჯავშნის მაჩვენებელი გამოსახულება, მაგრამ იმის გათვალისწინებით თუ როგორ გამოიყურება კორპუსის წინა, ქვემეხის ფარის და კოშკურის ბორტების ჯავშანპაკეტები, დიდად საეჭვო არ იქნება თუ ვიტყვით რომ კოშკურის შუბლშიც ანალოგიური სქემის პაკეტია განთავსებული.

საერთო ჯამში M1 Abrams-ზე გამოყენებული Burlington-ის ჯავშანი წარმოადგენს 60-70-იანი წლების ბრიტანული კონსტრუქციის ევოლუციას. ამ დოკუმენტზე გრიფის მოხსნით დადასტურდა რომ, ბრიტანეთმა ცივი ომის დროს ეს ტექნოლოგია გერმანიის ფედერალურ რესპუბლიკას და ამერიკის შეერთებულ შტატებს გაუზიარა. ამგვარად შეგვიძლია ვივარაუდოდთ რომ Leopard-2-ისა და Challenger-1-ის ჯავშნის ადრეული ვარიანტები ანალოგიურად გამოიყურებოდა.

დოკუმენტის გადმოსაწერი ბმული:
SPECIFIC LOCATIONS OS SPECIAL ARMOR ON THE ABRAMS TANK

კორპუსის ფოლადის ჯავშანფილების სისქე

М1 ნაგლინი ჯავშანფილებითაა დამზადებული. კორპუსის წინა ცენტრალურ დეტალში, კოშკურის წინა და გვერდით სექციებში არსებობს სიცარიელეები, რომლებშიც სპეცჯავშანის პაკეტებია განთავსებული - რომელეიც Chobham-ის ვარიანტს წარმოადგენს და NERA-ს პრინციპით მოქმედებს. აღსანიშნავია, რომ NERA-ს პაკეტები კარგად მუშაობს კუმულაციური ჭურვების წინააღმდეგ და მოიკოჭლებს კინტეიკურის წინაშე. М1-ის დაცვას კინეტიკური ჭურვებისგან უზრუნველყოფს სპეცპაკეტის წინა და უკანა გაშორიშორებული ჯავშანფილები, რომელთა შორისაც საკმაოდ მოზრდილი მანძილია და ტექნიკური დავალების თანახმად ამ ჯავშანს 800 მეტრის მანძილზე 115 მილიმეტრიანი 3БМ4-ისგან უნდა დაეცვა ტანკი.

M1 Abrams-ის კორპუსის ფოლადის ჯავშანფილების სისქე, მოცემულია დიუმებში (1 დიუმი უდრის 2.54 სანტიმეტრს). საინტერესოა რომ კორპუსის წინა ზედა ჯავშანფილის სისქე 1.5 დიუმია, რაც 3,81 სანტიმეტრს უდრის. 

NERA-ას ტიპის ჯავშნის მცირე მიმოხილვა 

სპარსეთის ყურეში და ერაყის ომის დროს დაზიანებული ამერიკული M1 Abrams-ების ფოტოსურათები უჩვენებს რომ, მთლიანობაში ჯავშანპაკეტის სტრუქტურა რადიკალურად არ შეცვლილა. სავარაუდოდ გაუმჯობესება სენდვიჩებში გამოყენებული მატერიალებს შეეხო, მაგალითად ცნობილია რომ 80-იანი წლების ბოლოდან M1 Abrams-ების წინა ჯავშანპაკეტები გაღარიბებული ურანით იქნა აღჭურვილი. დღეს ტანკ Abrams-ის შუბლში უკვე მე-3 თაობის გაღარიბებული ურანის სენდვიჩებს იყენებენ (თაობა ათვლა პირობითია, სავარაუდოდ ასე აღნიშნავენ ყოველ ახალ გაუმჯობესებულ ურანის სენდვიჩის დაყენებას). ასევე არაა გამორიცხული რომ უკანა სქელი ფოლადის ფილები კომპოზიტური ან კერამიკული ფენებით შეიცვალა.

ფოტოზე კარგად ჩანს ერაყში დაზიანებული Abrams-ის კოშკურის საბორტე ჯავშნის სპეცპაკეტის ფილები. ქვედა ფოტოზე აფეთქების შედეგად გადახსნილი M1A2 Abrams-ის კოშკურაა, სპეცპაკეტი ადგილზე არაა, სამაგიეროდ პაკეტის სამონტაჟო სამაგრი არის ადგილზე.

საბჭოთა Т-72Б-ს კოშკურის შუბლა ჯავშნის სპეცპაკეტები, რომელიც ამერიკელებმა შესწავლის მიზნით გახსნეს, კარგად ჩანს ჯავშანპაკეტის სტრუქტურა, ფილებიც აქაც სამშრიანია და Abrams-ის ჯავშნის ანალოგიური პრინციპით მოქმედებს, ანუ ესეც კლასიკური NERA-ა.

ამგვარი პაკეტები Т-72Б-დან ფაქტიურად უცვლელად გადავიდა Т-90-ზე.

ასევე NERA-ას ტიპის ჯავშნითაა აღჭურვილი ებრაული ტანკი Merkava Mk-4, თუმცაღა ზემოთ მოყვანილი ტანკებისგან განსხვავებით, მასზე ეს ჯავშანი ფოლადის სტრუქტურის შიგნით კი არაა ჩამონტაჟებული, არამედ გარედანაა დამაგრებული. ქვედა ფოტოებზე კარგად ჩანს დაზიანებული Merkava Mk-4-ის ჯავშანპაკეტი.

NATO vs СССР - ტექნიკის საბრძოლო პოტენციალის შედარება

ფოტოზე ტანკები Т-80БВ (გერმანიაში საბჭოთა ჯარების დაჯგუფების)

ამერიკის ცენტრალურმა სადაზვერვო სამსახურმა (CIA) საკმაოდ საინტერესო დოკუმენტი გაასაჯაროვა. დოკუმენტი სსრკ–ში 1977 წელსაა შედგენილი, ხოლო ინგიისურად 1980 წელსაა ნათარგმნი და გამოცეული. მასში მოყვანილია ვარშავის პაქტისა და NATO–ს წევრი ქვეყნების ჯავშანტექნიკის, ჰსთ, ტანკსაწინააღმდეგო და ავიატექნიკის სამხედრო–ტექნიკური დონის კოოფიციენტი (სტდკ).

დოკუმენტში ათვლის ერთეულად საბჭოთა ტანკი, Т-55–ია აღებული და მისი საბრძოლო პოტენციალი 1 ტოლია. სხვა დანარჩენი ტექნიკა მასთან შედარებაშია შეფასებული.

როგორც ცხრილიდან ჩანს სსრკ–ს ტანკებში საუკეთესო Т–80 (improved) და Т–64Б იყო, რომელთა საბრძოლო პოტენციალიც შესაბამისად 2.80 და 2.10 იყო.

დასავლეთში ანალოგიური მაჩვენებელი გერმანულ Leopard-2 (2.40) და ამერიკულ ექსპერიმენტალურ XM-1 (2.50) აქვს. თუმცაღა ეს ტანკები ჯერ სერიული არ იყო და იმ დროისათვის დასავლეთში სერიული ტანკების Leopard-1A4 და Chieftain-mk-5–ის საბრძოლო კოოფიციენტი მხოლოდ და მხოლოდ 1.50–ის ტოლი იყო.

თავის მხრივ საბჭოთა БМП-1–ს (0.80) გერმანულ Marder–ზე (0.45) უკეთესი საბრძოლო კოოფიციენტი აქვს.

ავიაციაში როგორც ცნობილია, იმ დროს სსრკ–ს საკმაოდ ცუდად ჰქონდა საქმე – 1977 წლისათვის საუკეთესო საბჭოთა გამანადგურებელი МиГ-23 (4.0) ამერიკული F-4E–ს (4.1), ფრანგული Mirage. 1 (4.4) და შვედური JA-37-ის (3.8) დონეზე იყო და ახლოსაც ვერ მივიდოდა იმ დროს უკვე ისეთ სერიულ გამანადგურებლებთან, როგორებიცაა:

• F–14 – 11.9 კოოფიციენტი

• F–15 – 9.5 კოოფიციენტი

• F–16 – 8.5 კოოფიციენტი (დოკუმენტზე ხელითაა მიწერილი)

სწორედ ამ პერიოდში სსრკ–ში გამალებული მუშაობა მიდიოდა, ამ ახალი, მე–4 თაობის გამანადგურებლების საპირწონე МиГ-29-სა  Су–27–ის შესაქმნელად, რომლებიც 80–იანი წლების შუა პრეიოდში იქნა ჩაშვებული სერიაში და სწორედ მაშინ დაიწყო აშშ–მ მე–5 თაობის გამანადგურებელის პროგრამა ATF–ზე მუშაობა, რომელიც მხოლოდ 20 წლის მერე იქნა სერიაში ჩაშვებული სახელწოდებით F–22.

დოკუმენტის მიხედვით საბჭოთა დამრტყმელი ვერტმფრენი Ми-24Д–ს და ამერიკული „Huey Cobra“–ს საბრძოლო პოტენციალი ერთნაირი იყო და 2.0 უდრიდა, ხოლო Ми-24В უკვე ორივეს ჯობდა თავისი მაჩვენებლით და მისი კოოფიციენტი 2.4 იყო.

ასევე “Iroquois”-თან (1.2) შედარებით უკეთესი მაჩვენებელი ჰქონდა საბჭოთა მრავალფუნქციურ ვერტმფრენ Ми-8ТВ (1.6).

მთლიანად დოკუმენტი შეგიძლიათ შემდეგ ბმულზე იხილოთ:
COMBAT POTENTIALS of the Armament and Combat Equipment of the Ground Forces and Aviation of the USSR and of the Armies of the Probable Enemy and Table of Combat Potentials of Large Units

OPERATION DESERT STORM - Evaluation of the Air Campaign

ინტერნეტში საკმაოდ ბლომადაა ინფორმაცია 1991 წელს ერაყში განხორციელებული "უდაბნოს ქარიშხლის" ოპერაციის შესახებ ინფორმაცია, თუმცა ყველგან აზრთა სხვადასხვაობაა – ასეთი გაურკვევლობის თავიდან ასაცილებლად ყოველთვის კარგია ოფიციალური მოხსენებების გამოყენება. ერთერთი ასეთი მოხსენება სწორედ ამ ოპერაციის საჰაერო კომპონენტის ეფექტურობას ეხება.

პირველ რიგში უდაბნოს ქარიშხალი ეს აშშ–ს და მისი მოკავშირეების მიერ ერაყის წინააღმდეგ განხორციელებული 43 დღიანი საჰაერო ოპერაციაა (1991 წლის 17 იანვრიდან 1991 წლის 28 თებერვლამდე. ეს იყო აშშ–ს მიერ განხორციელებული პირველი დიდი საჰაერო ოპერაცია ვიეტნამის ომის შემდეგ, ხოლო ზოგიერთი მაჩვენებლით (აშშ–ს და მოკავშირეების დაბალი მსხვერპლით და მცირე ხანგრძლივობით) ეს ოპერეცია უპრეცენდენტო იყო და წარმოაგდენს აშშ–ს მიერ მე–20 საუკუნეში განხორციელებული საბრძოლო მოქმედებებს შორის ყველაზე წარამტებულს. საჰაერო 43 დღიანი მოქმედების გარდა განხორციელდა ასევე სახმელეთო ოპერაციაც – რომელიც მხოლოდ 100 საათს გაგრძელდა.

საჰაერო კომპანიაში აშშ–ს სამხედრო საჰაერო ძალების შეიარაღებაზე მდგარი თითქმის ყგელა თვითმფრინავი მონაწილეობდა, განხორციელდა მიახლოებით 40 000 ჰაერი–მიწა დავალებაზე გაფრენა და 50 000 დამხმარე გაფრენა (დაზვერვა, საწვავით გამართვა, ხარვზების დადგმა და ასე შემდეგ). მიახლოებით 1600 ამერიკული საბრძოლო თვითმფრინავი ღებულობდა მონაწილეობას ამ ოპერაციაში. ისტორიული საზომით ფრენების ინტენსივობა საკმაოდ მაღალი იყო – დღეში ამერიკული თვითმფრინავები ერაყის თავზე მეორე მსოფლიო ომის დროს ამერიკული ავიაციის მიერ გერმანელების და იაპონლების თავზე ჩამოყრილი ბომბების დღირური რაოდენობის 85% ყრიდნენ.

Number and Percent of Inventory of U.S. Air-to-Ground Aircraft Deployed to Desert Storm

უდაბნოს ქარიშხალმა საკმაოდ დიდი ინფორმაცია მისცა ამერიკელებს თავისი თვითმფრინავებისა და საჰაერო შეიარაღების რეალურ საბრძოლო ვითარებაში შესაფასებლადა. რომ განხორციელებულიყო ცალკეული სისტემების, განსაკუთრებით სტელს  F-117–ის, ეფექტურობის და ასევე სისტემის ფასი–ეფექტურობის  ობიექტური შეფასება ამერიკელებმა შეიმუშავეს ეფექტურობის განმსაზღვრელი ირიბი მაჩვენებელი – ანგარიშდება სრულიად წარმატებული (fully successful – FS)  და არასრულად წარმატებული (not fully successful – NFS) ოპერაციების თანაფარდობა. 

ამ მონაცემების შედარებისას აღმოვაჩენთ რომ ეფექტურობა თამაშობს თვითმფრინავისა და შეიარაღების ტიპის მიხედვით. მაგალითად F-111F–ს ყველაზე მაღალი კოოფიციენტი აქვს წარმატებული–ნაკლებად წარმატებული მისიების შეფარდებისას (3,2:1). მომდევნო ადგილზე F-117 და F-16 იმყოფებიან – 1,4:1 და 1,5:1 შესაბამისად, შემდეგ ადგილებს F-15E და A-6E ინაწილებენ – შესაბამისად 1,0:1 და 1,1:1 კოოფიციენტით. მხოლოდ B-52 და F/A-18 აქვს უფრო ნაკლები წარმატებული ოპერაციები ვიდრე წარუმატებელი – 0,7:1 და 0,8:1 შესაბამისად. A-10–ის შესახებ მონაცემების არ არსებობის გამო კოოფიციენტის დაანგარიშება ვერ მოხერხდა.

ამ ციფრების გარდა ხდებოდა ასევე სხვა ციფრების სტატისტიკური დამუშავებაც. მაგალითად ეფექტურობის კოოფიციენტი F-111F–ს ყველაზე მაღალი აქვს, მაგრამ ყველაზე მეტი წარმატებული ოპერაცია F-117–მა შეასრულა – 122 FS და 87 NFS. მომდევნო ორ ადგილზე ამ ციფრების მიხედვით F-16 (67 FS და 45 NFS) და F-111F (41 და13 NFS) იყო.

მთალიანი მოხსენების წაკითხვა შემდეგ ბმულზეა შესაძლებელი:

OPERATION DESERT STORM – Evaluation of the Air Campaign