„ომი ვეიტნამში 1946-1975 წწ.“ - წიგნის მოკლე მიმოხილვა vol3

ერთი ამონარიდი ბლოგის ერთგული მკითხველებისთვის უკვე ცნობილი წიგნიდან (პირველი ორი ნაწილი შემდეგ ბმულებზე შეგიძლიათ იხილოთ - აქ „ომი ვეიტნამში 1946-1975 წწ.“ - წიგნის მოკლე მიმოხილვა და აქ „ომი ვეიტნამში 1946-1975 წწ.“ - წიგნის მოკლე მიმოხილვა vol2) ამ ეპიზოდში ისევ და ისევ ჟურნალისტების არაპროფესიონალიზმსა და მათ მიერ გაფუჭებულ საქმეს შევეხები:

ინდოჩინეთის მეორე ომის არცერთი ეპიზოდის შესახებ არ ლაპარაკკობდნენ და არ უჩვენებდნე იმდენ სისულელეს, რამდენსაც კე-სანის ბაზის ალყის შესახებ. ბრედსტუპმა ამ მოვლენას „დენ-ბენ-ფუს სინდრომი“ უწოდა. მეგაზეთეები და ტელევიზიონისტები ძალას არ იშურებდნენ რათა დაემტკიცებინათ ტაქტიკური მდგომარეობების მსგავსება და უწყვეტად წინასწარმეტყველებდნენ ბაზა კე-სანის ამერიკული გარნიზონის ტრაგიკულ დასასრულს. მსგავსება რა თქმა უნდა იყო. ორვიე შემთხვევაში ჩრდილოვიეტნამის არმიამ გარნიზონი ჭარბი ძალებით მოაქცია ალყაში და შეეძლო მათი საარტილერიო და სანაღმტყორცნო ცეცხლით დამუშავება. ისევე როგორც დენ-ბენ-ფუს ფრანგი დამცველები, ამერიკელებიც სრულიად საჰაერო მომარაგებაზე იყვნენ დამოკიდებულები.

კე-სანის ბაზის ხედი ზემოდან

მაგრამ მიუხედავად ამისა, ამ ორ შემთხვევას შორის სხვაობები, რომლებსაც მასმედიის წარმომადგენლები არ ითვალისწინებდნენ, უფრო წონიანი იყო ვიდრე მსგავსებები. დენ-ბენ-ფუში ორი ფაქტორი არსებობდა, რომლებმაც შედეგად სასიკვდილო გავლენა იქონიეს ფრანგებზე, ესენია - ზიაპის საარტილერიო და სანაღმტყორცნო უპირატესობა და საჰაერო ხიდის, რომლითაც დამცველები ყველა აუცილებელ ნივთს ირებდნენ, გადაჭრის შესაძლებლობა. ოპერატიული ბაზა კე-სანის ალყის დროს ზიაპს საცეცხლე ძალაში ოდანავადაც კი არ ჰქონდა უპირატესობა. საჰაერო და გარე არტილერიის კომბინირებულმა დარტყმებმა ვესტმორლენდს საცეცხლე ძალაში კოლოსალური უპირატესობა მისცა. ამას გარდა, ან კი ზიაპს შეეძლოს საგრძნობლად გაერთულებინა ალყაში მყოფი გარნიზონის საჰაერო მომარაგება, კომუნისტემა პრაკტიკაში რამე ამგავრი არ განახორციელეს.
მეორე ზღაპარი, რომელიც მასმედიამ ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე კე-სანის გარშემო შექმნა, მდგომარეობდა იმაში რომ, ზიაპი საახალწლო იერიშის დროს კე-სანს განიხილავდა როგორც ყურადღების გადასატან მანევრს. ორივე მხრიდან კე-სანის ალყის დროს ჩართულ ძალათა შეფარდება ამ თეორიის სიმცდარეზე მეტყველებს. კე-სანის ალყისთვის, ზიაპმა უშუალოდ ორი დივიზია, 304 და 325C გამოიყვანა, ანუ დამხმარე ქვედანაყოფებთან ერთად სადღაც 20 ან 25 ათასი კაცი. ამას გარდა ზიაპს ამერიკელი საზღვაო ქვეითების ფორპოსტიდან დახმარების მანძილზე (მიახლოებით 20 კილომეტრის მოშორებით) კიდევ ორი დივიზია ეყენა, მთლიანი 320-ე და 324-ეს ნაწილი (დამატებით კიდევ 12-15 ათასი კაცი). ამის საწინააღმდეგოდ გარნიზონი, რომელიც საზღვაო ქვეითების ოთხი ბატალიონისგან და ვიეტნამის რესპუბლიკის არმიის გაძლიერებული 37-ე რეინჯერთა ბატალიონი იცავდა, სულ რაღაც 6000 კაცს ითვლიდა. გამოდის რომ, ზიაპმა 32-დან 40 ათას კაცამდე (თან საუკეთესოები) ჩართო ყურადღების გადასატან მანევრში, რათა ბრძოლით მხოლოდ 6000 ამერიკელი საზღვაო ქვეითი და ვიეტნამელი რეინჯერი შეებოჭა. და თუ კე-სანი კომუნისტებისთვის მართლა წარმოადგენდა იმას, რადაც მას ამერიკული მასმედიის შინნაზარდი სტრატეგები წარმოგვიდგენენ, მაშინ ისტორიაში ძნელად მოიძებნება ჯარების ასეთი დაუდევრად გამოყენების მეორე, ანალოგიური მაგალითი.
მაგრამ ამგვარი გამოთვლები შტაბის „სიახლეების შემქმნელებისთვის“ არადამაჯარებელია, ისინი აცხადებენ, რომ კე-სანში არსებული სიტუაციის გამო, მათთვის მხარდასაჭერად ადგილზე 20 000-დან 45 000-მდე ამერიკელი სამხედრო მოსამსახურე იყო მიჯაჭვული. ეს სრული სისულელეა. I კორპუსის პასუხისმგებლობის ზონაში არსებული ამერიკული ჯარები, კე-სანის გარნიზონისთვის მხარდაჭერას არ ახორციელებდნენ, ასევე არ გადაჰყავდათ რაიონში რეზერვები, ამის საწინააღმდეგოდ ისნი ბრძოლებს დემილიტარიზილებული ზონის გასწვრივ და მჭდიდროდ დასახლებულ სანაპიროზე ახორციელებდნენ.
პრესამ და ტელევიზიამ ასევე გააფუეს მესამე უკვდავი ზღაპარი იმის შესახებ, რომ თითქოსდა კე-სანთან ყველაზე მძიმე ბრძოლები მიმდინარეობდა და რომ ამერიკელები მთელი მეორე ინდოჩინეთის ომის მსვლელობისას ყველაზე დიდ დანაკარგებს განიცდიდნენ. ფაქტიურად კიდევ საახალწლოს იერიშის დროს ჰიუესთვის, საიგონისთვის და სამხრეთ ვიეტნამის სხვა მრავალი დასახლებული პუნქტისთვის ბრძოლა კე-სანისგან განსხვავებით გაცილებით მეტი დაძაბულობით გამოირჩეოდა. ამ ბაზისთვის ბრძოლებში 205 ამერიკელი დაიღუპა და 852 დაიჭრა, ანუ საშუალოდ დღეში სამი სამხედრო მოსამსახურე იღუპებოდა და თორმეტი იჭრებოდა. ჩვეულებრივ საბრძოლო ოპერაციებში მონაწილე ანალოგიური ზომის ქვედანაყოფები გაცილებით მნიშვნელოვან დანაკარაგებს განიცდიან.
და ყველაზე მეტად მასმედია კე-სანის „ბედის დოლზე“ უბრახუნებდა. 1968 წლის 27 თებერვალ სწორედ იმ გადაცემაში, რომლის შესახებაც პრეზიდენტმა ჯონსონმა თქვა, რომ ის მას საშუალო კლასად დაუჯდებოდა, უოლტერ კრონკაიტმა იწინასწარმეტყველა: „კე-სანის დაცემისთვისაა განწირული, რაც საშინელ ადამიანურ მსხვერპლს გამოიწვევს და ამერიკელების პრესტიჟსა და მორალურ სულ დააზარალებს“. სხვა ანალიტიკოსები და რეპორტიორებიც ასევე რეკავდნენ დამკრძალავ ზარებს. სიმართლე კიდევ იმაში მდგომარეობს, რომ კე-სანის გარნიზონისთვის არასოდეს არ არსებობდა დენ-ბენ-ფუს ბედის გაზიარების საფრთხე. არცერთი ოფიცერი, დაწყებული საზღვაო ქვეითების პოლკოვნიკ დევიდ. ე. ლაუნდსით, რომელიც ოპერატიულ ბაზაზე გარნიზონს მეთაურობდა და დამთავრებული თვით სარდალ ვესტმორლენდით, არანაირად არ ხედავდნენ ამგვარ საფრთხეს.
კე-სანის ბაზისთვის ბრძოლა ფაქტიურად 1967 წლის ნოემბრის ბოლოს დაიწყო. სწორედ ამ დროს აშშ-ს სადაზვერვო სამსახურებმა დაიწყეს ინფორმაციის მიღება იმის შესახებ, რომ ჩრდილო ვიეტნამის არმიის რამდენიმე დივიზიამ ჩრდილო ვიეტნამის სამხრეთი მიმართულებით დაიწყო გადაადგილება. დეკემბრის ბოლოს ამერიკული დაზვერვისთვის აშკარა გახდა, რომ დივიზიები, 325C და 304-ე, კე-სანის რაიონისკენ მიემართებოდნენ. ჩრდილოვიეტნამის არმიის 320-ე დივიზია და 324-ეს ერთი პოლკი პირველ ორ დივიზიას მხარდასაჭერ მანძილზე მოჰყვებოდნენ.
კე-სანის შემოგარენში პირველი შეხვედრა 2 იანვარს ღამით მოხდა, როდესაც საზღვაო ქვეითების პატრული ბაზა კე-სანის გარეთ მდებარე ერთ-ერთ ავანპოსტთან ჩრდილოვიეტნამელთა პატრულს გადააწყდა. საზღვაო ქვეითებმა მოწინააღმდეგის ექვის ჯარისკაციდან ხუთი მოკლეს. ეს საზღვაო ქვეითების პოზიციებზე რეკოგნოსირების ჩასატარებლად გაგზავნილი ჩრდილოევიეტნამელთა არმიის პოლკის მეთაური და მისი შტაბი აღმოჩნდა. სამხრეთ ვიეტნამისთვის სამხედრო დახმარების აღმოჩენის კომისიის დაზვერვის ოფიცრებმა და საზღვაო ქვეითების მე-3 ამფიბიური კორპუსის (III MAF) გენერალ კაშმენის შტაბში 20 იანვრისთვის უკვე იცოდნენ, რომ ზიაპმა კე-სანთან ჩრდილოვიეტნამის არმიის ორი დივიზია (325C და 304-ე) მიიზიდა. მეორე დღეს მე და III MAF-ის მეორე განყოფილების მეთაური, საზღვაო ქვეითების პოლკოვნიკი კენნეტ ჰაფტონი (მოგვიანებით მან გენერალ-მაიორის წოდებამდე იმსახურა), კე-სანზე ჩავედით და გარნიზონის მეთაურთან, აშშ-ს საზღვაო ქვეითების პოლკოვნიკ დევიდ ე. ლაუნდსომთან და მისი შტაბის რამოდენიმე ოფიცერთან ვისაუბრეთ. თავიდან პოლკოვნიკ ლაუნდსს, მიუხედავად დაზვერვის ინფორმაციისა, არ ეჯერა, რომ კე-სანი ჩრდილოვიეტნამელთა ორი დივიზიის ალყაში იყო. ის თვლიდა რომ მოწინააღმდეგე იქ, „გარეთა მხარეს“, არის, მაგრამ ის არ ვარაუდობდა, რომ ამხელა რაოდენობით იქნებოდა. როდესაც მე და ჰაფტონი კე-სანიდან უკვე გამოფრენას ვაპირებდით, ჩვენ ჩრდილოვიეტნამელი დეზერტირი ოფიცრის ჩაბარების შესახებ მოგვახსენეს. დაკითხვაზე მან უჩვენა, რომ 325C დივიზიაში მსახურობდა, რომელიც საზღვაო ქვეითების ავანპოსტებზე, 881N და 861-ზე, ღამით იერიშის განხორციელებას აპირებდა. დეზერტირმა ასევე თქვა, რომ კე-სანის გარშემო თავმოყრილია არა მარტო 325C, არამედ ჩრდილოვიეტნამის არმიის 304-ე დივიზიაც. ინფორმაციასთან გაცნობის შემდეგ, ლაუნდსი, მე და ჰაფტონს (ჩვენ უკვე თვითმფრინავიდან ჩამოსულები ვიყავით) მოგვიბრუნდა: „რას შემომთავაზებთ?“ ჩვენ, მე და ჰაფტონმა, გადავხედეთ კარვებს, გროვებად დაყრილ საწვავის კასრებსა და ტყვიაწამლის ყუთებს, სამეთაურო პუნქტს - ყველაფერი ზეზეურ, დაცვის გარეშე იყო განთავსებული - და ერთხმად წარმოვთქვით: „ნიჩბები მოიმარჯვეთ“.

და ინტერესისთვის ტექსტს კე-სანის ბრძოლების ფოტო მასალაც დავამატე.

„ომი ვეიტნამში 1946-1975 წწ.“ - წიგნის მოკლე მიმოხილვა vol2

ამ წიგნის შესახებ ბლოგზე უკვე ვისაუბრეთ („ომი ვეიტნამში 1946-1975 წწ.“ - წიგნის მოკლე მიმოხილვა), ამჯერად რახანაც წიგნის კითხვა დავამთავრე (რეალობაში დიდი ხნის წინ დავამთავრ)ე, უბრალოდ ეხლა მოვიცალე), გადავწყვიტე კიდევ რამდენიმე საინტერესო ამონარიდი მომეყვანა ბლოგის ერთგული მკითხველებისთვის.

ქვემოთ საუბარი წავა „ტეტის იერიში“-ს სახელით ცნობილი ოპერაციაზე, რომელიც 1968 წლის იანვრის ბოლოს ვიეტკონგმა და ჩრდილო ვიეტნამის არმიამ, სამხრეთ ვიეტნამის ტერიტორიაზე განახორციელა. იერიშს ნაწილობრივი მოულოდნელობის ეფექტი ახლდა და სრული კრახით დასრულდა. დასასრულისთვის 80 000 კომუნისტამდე იქნა განადგურებული, თუმცა ბრძოლები უშუალოდ სამხრეთ ვიეტნამის დიდ ქალაქებში მიმდინარეობდა. ქვემოთ მოყვანილი მყავს ამონარიდი გენერალ დევიდსონის წიგნიდან „ვიეტნამის ომი 1946-1975 წლებში“. ამონარიდიდან კარგად ჩანს თუ რამხელა რეზონანსი გამოიწვია ამ იერიშმა, თუ როგორ გააღვიძა კარს მომდგარმა ომმა ვიეტნამის მოსახლეობაში მანამდე ფაქტიურად არ არსებული ეროვნული თვითშეგნება:

საახლალწლო იერიშმა ბევრი რამე შეცვალა, როგორც აშშ-ში, ასევე სამხრეთ და ჩრდილოეთ ვიეტნამში. სამხრეთვიეტნამელებისთვის (ისევე როგორც ამერიკელებისთვის) ის რაღაც დონემდე მოულოდნელი გამოდგა. მაგალითად სამხრეთვიეტნამელებმა, პლეიკუში, მოახერხეს ქალაქზე (პლეიკუზე), კომუნისტების თავდასხმის გეგმების ხელში ჩაგდება და აშშ-ს ქვეითთა მე-4 დივიზიასთან ერთად წინმსწრები დარტყმა განახორციელეს. ბან-მე-ტოუტში ვიეტნამის რესპუბლიკის არმიის 23-ე დივიზიის მეთაურმა, ადგილობრივ სადაზვერვო მონაცემებზე დაყრდნობით, ყველა საახალწლო დათხოვნები გააუქმა და ჯარი გაძლიერებულ საბრძოლო მზადყოფნაში მოიყვანა. თავისი შენაერთის მოქმედების ზონაში მოწინააღმდეგის აქტივობის შესახებ ინფორმაციის მიღების შემდეგ ანალოგიურად მოიქცა საიგონთან დისლოცირებული, ვიეტნამის რესპუბლიკის არმიის მე-5 დივიზიის მეთაურიც. მაგრამ მთლიანობაში ქვეყნის და რესპუბლიკის არმის ხელმძღვანელობა აზრზე არ იყო მოწინააღმდეგის მიერ წამოწყებული შეტევის მაშტაბების შესახებ და თუ იღებდნენ მოწინააღმდეგის იერიშის შედეგად პოზიციების გარღვევების შესახებ ინფორმაციას, ამჯობინებდნენ ამისთვის არ დაეჯერებინათ. სამხრეთვიეტნამელებს, ისევე როგორც ამერიკელებს, წარმოუდგენლად ეჩვენებოდათ, რომ მოწინააღმდეგე წამოიწყებდა ისეთ ოპერაციას, რომელიც მის უცილობელ განადგურებას გამოიწვევდა. ამას გარდა, სამხრეთელებისთვის წარმოუდგენელი იყო რომ, თვით კომუნისტებიც კი გაბედავდნენ მკრეხელობას - და რეგიონში ყველაზე დიდი ზეიმის დროს წამოიწყებდნენ იერიშს.
როდესაც სამხრეთვიეტნამელები, მოწინააღმდეგის მოქმედებებისგან გამოწვეული შოკიდან გონს მოეგნენ, მამაცურად იბრძოლეს. კომუნისტებმა თავისი ძალისხმევის სამხრეთ ვიეტნამელების არმიის ნაწილების წინააღმდეგ კონცენტრირება მოახდინეს, ამიტომაც მთავარი დარტყმა ვიეტნამის რესპუბლიკის არმამ და ქვეყნის შეიარაღებული ძალების სხვა დანიშნულების ქვედანაყოფებმა მიიღეს. ვიეტნამის რესპუბლიკის არმიას მეტწილად ქალაქში მოუწია ბრძოლა, რისთვისაც მისი პირადი შემადგენლობა აღჭურვილობის, სწავლებისა და გამოცდილების პლანში ყველაზე ნაკლებად იყო მზად. მაგრამ ამ ყველაფრის მიუხედავად, სამხრეთვიეტნამელმა ჯარისკაცებმა თავი საუკეთესოდ წარმოაჩინეს.

 ტეტის იერიშის დროს ჩრდილოვიეტნამელთა სამიზნეები სამხრეთ ვიეტნამში

ისენი უბრალოდ კარგად კი არ ომობდნენ, ისინი ხშირ შემთხვევაში თავგანწირვით იბრძოდნენ. საიგონის მოწინააღმდეგისგან გასაწმენდად და ვიეტნამის რესპუბლიკის მთელი შეიარაღებული ძალებისთვის მაგალითის მისაცემად, გენერალმა კაო ვან ვენმა, გაერთიანებული გენერალური შტაბის მეთაურმა, გადაწყვიტა გაერთიანებული გენერალური შტაბის პირადი შემადგენლობა (მათ შორის, იაშვიათი გამონაკლისის სახით საკუთარი შტაბის პერსონალიც) საბრძოლო მოქმედებებში ჩაერთო. გენერალი თვითონ ხელმძღვანელობდა ამ ძალებს. უმოკლეს დროში რამდენიმე ბატალიონი ჩამოყალიბდა, რომლებშიც პოლკოვნიკები და მაიორები ოცეულებს მეთაურობდნენ, ხოლო უმცროსი ოფიცრები სერჟანტებისა და რიგითების როლს ასრულებდნენ. საიგონში, ისევე როგორც სამხრეთ ვიეტნამის სხვა ქალაქებში, დათხოვნაში მყოფი სამხედრო მოსამსახურეთა მთელმა ჯგუფებმა საგარნიზონო შტაბებს მიაშურეს, და თავიანთ ნაწილებში გაგზავნას ითხოვდნენ. ტრანსპორტის უკმარისობის გამო, გაერთიანებულმა გენერალურმა შტაბმა განკარგულება გასცა - რომ შტაბებს ყველა სამხედრო მოსამსახურე უშუალოდ საკუთარ ზონაში საბრძოლო აქციების შესრულებაში ჩაერთო. ეროვნული პოლიციის ძალებმა, რომლებსაც ამერიკელებმა თეთრი ფორმის გამო „თეთრი თაგვები“ შეარქვეს, ვიეტკონგის სადამრტყმელო მესანგრეთა (დივერსიული) ბატალიონი C-10 საიგონიდან კინწისკვრით გამოაგდო. თებერვალსა და მარტში სამხრეთვიეტნამელებმა მიახლოებით 5000 კაცი დაღუპილის და 15 000 დაჭრილის სახით დაკარგეს, რაც ბრძოლების ინტენსივობაზე მეტყველებს. ვიეტნამის რესპუბლიკის არმიის მედეგობა და პროფესიონალიზმი სიურპრიზი აღმოჩნდა არა მარტო მტრისთვის, არამედ თვითონ ამერიკელებისთვისაც.

საიგონის ქუჩები ტეტის იერიშის დროს

ამერიკელი სამხედროები ჰიუეს დაცვისას

მარგამ მოულოდნელ სიმაღლეებზე რესპუბლიკის არმიის გარდა ერიც აიჭრა, რომელიც მამაცურად და მოთმინებით იგერიებდა მტრის იერიშებს. საახალწლო იერიშმა, როგორც ცივმა ქარმა, ისე გამოაღვიძა ლითარგიაში მყოფი სამხრეთ ვიეტნამელები. თავდაპირველი დაბნეულობა და შიში სიბრაზემ და თავის ძალებში რწმენამ შეცვალა. ქალაქის მოსახლეობისთვის, რომელსაც მანამდე მტერი თვალითაც კი არ ენახა, მოულოდნელად ომი რეალობად იქცა, ის მათ სახლებში მოვიდა და მათი ჩვეული რეჟიმი დაარღვია. ყველაფრის მიუხედავად, მოქალაქეებმა ტხიეუს მთავრობისადმი და არმიისადმი ერთგულება შეინარჩუნეს. დატყვევებულ კომუნისტებს შორის 90 პროცენტმა უჩვენა რომ, მოსახლეობისგან ვერანაირი დახმარება ვერ მიიღეს, და მხოლოდ ორმა პროცენტმა თქვა რომ, მათ კეთილგანწყობილად დახვდნენ.
ქალაქებში მოსახლეობა ჯგუფებად დაბროიალობდა და ცდილობდნენ ჯვარედინი ცეცხლისგან თავის დაცვას, მაგრამ არავინ არ პანიკიორობდა. როდესაც მოულოდნელად ქუჩები ბრძოლის ველად გადაიქცა, ხოლო სახლები ბლინდაჟებად და საცეცხლე წერტილებად, მოქალაქეებმა უცბად შეიგნეს არა მარტო საკუთარი თავის თაცვის, არამედ საკუთარი ქვეყნის დაცვის ვალდებულება. ისინი ამას მხოლოდ იარაღის ხელში აღებით მოახერხებდნენ, და მიტომაც თავდაცვითი ძალების იდეამ მოულოდნელად ფორმა შეიძინა და მყარდებოდა იმის და მიხედვით  თუ როგორ ეუბნებოდა მოსახლეობა კომუნისტებს დახმარებაზე უარს და თუ როგორ სურდა მათ წინააღმდეგ ებრძოლა.
საახალწლო იერიშის დროს აალებული პატრიოტიზმის სიმხურვალე მთელი წლის მანძილზე ძალიან მაღალი იყო. 1968 წლის ივნისში ეროვნულმა კრებამ სამხედრო სამსახურში გაწვევის შესახებ ახალი კანონი დაამტკიცა, რის შედეგადაც გაერთიანებულ გენერალურ შტაბს 1968 წლის დეკემბერში შეიარაღებული ძალების 268 000 კაცით გაზრდა მოელოდა. გენერალურ შტაბს ვერაფრით ვერ წარმოედგინა რომ, დათქმულ ვადამდე სამი თვით ადრე, გაწვევის გეგმა თითქმის 90 პროცენტით შესრულდებოდა. ვიეტნამის რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალები ახალწვეულების ნაკადს ვეღარ უმკლავდებოდა. სექტემბრისთვის გასაწვევს პუნქტებზე 240 000 კაცი გამოცხადდა, უმეტესობა ვადაზე ადრე. აქედან 161 000 მოხალისე იყო, რომლებიც ამა თუ იმ სამხედრო ნაწილში საკუთარი არჩევით ირიცხებოდნენ. აღსანიშნავია რომ, ახალგაზრდების თითქმის ნახევარი ქალაქიდან იყო - უპრეცენდენტო რეკორდი. მოახლისეთა დიდი ნაკადის გამო, მეთაურობა იძულებული გახდა საწყისი მოსამზადებელი კურის თორმეტიდან რვა კვირამდე შეემცირებინა. მობილიზაციის შესახებ კანონის მიღების შედეგად, სამხრეთ ვიეტნამის მოსახლეობის 6 პროცენტმა გაიარა სხვადასხვა დონის სამხედრო მომზადება. აშშ-სთან მიმართებაში ეს პროცენტი სადღაც თხუთმეტი მილიონი მამაკაცს გაუტოლდებოდა.
სამხრეთ ვიეტნამის ქალაქებში, განსაკუთრებით საიგონში, არაგასაწვევი ასაკის ადამიანები არა ნაკლები ენთუზიაზმით გაერთიანდნენ თავდაცვის რაზმებში. ყოველგვარი ზემოდან მითითების გარეშე, მათ სახლების დაცვისათვის აუცილებელი მატერიალები შეიძინეს და საკუთარი კვარტალები ციხესიმაგრეებად აქციეს, შემოავლეს მათ ბარიკადები და მავთულხლართები და შესასვლელად მხოლოდ ერთ ადგილს ტოვებდნენ. განსაკუთრებით ყურადღებას ისინი ღამით იჩენდნენ. თავისთან მხოლოდ ნაცნობებს უშვებდნენ, ხოლო ყველაფერი საეჭვოს შესახებ პოლიციას ატყობინებდნენ. საიგონში მოქალაქეები არ კმაყოფილდებოდნენ პასიური დამცველების როლით, ისინი იარაღს ითხოვდნენ, და ცოტა ყოყმანის შემდეგ სამხრეთ ვიეტნამის მთავრობამ მათი თხოვნა დააკმაყოფილა. მოძრაობა სხვა დასახლებულ პუნქტებშიც გავრცელდა, მათ შორის სოფლებში. ამგვარად სახალხო თავდაცვა თავისთავად ჩამოყალიბდა.

„ომი ვეიტნამში 1946-1975 წწ.“ - წიგნის მოკლე მიმოხილვა

საკმაოდ საინტერესო წიგნი ინდოჩინეთის კონფლიქტის შესახებ, დაწყებული ფრანგებითა და დამთავრებული ამერიკელებით. წიგნში მიმოხილულია ომთან დაკავშირებული საკითხების საკმაოდ ფართო სპექტრი. საუბარია როგორც თვითონ სამხედრო ოპერატიულ ტაქიკურ მოქმედებაზე, ასევე ომის პოლიტიკუ-ეკონომიკურ და სოციალურ ასპექტებზე. საკმაოდ კარგადაა გაანალიზირებული მოწნააღმდეგე მხარეების პოლიტიკური მოტივები, მოქმედებები და მარცხისა თუ გამარჯვების ფუნდამენტური მიზეზები. მოკლედ ყველას ვურჩევ წიგნის წაკითხვას - მილიტარისტებს, პოლიტოლოგებს, დიპლომატებს, ეკონომისტებს, იურისტებს და უბრალოდ მოქალაქეებს. განსაკუთრებით ჟურნალისტებს, რამე თუ როგორც ყოველთვის, მათმა ლიბერალულმა ორიენტაციამ და პანიკისტურმა მიდრეკილებებმა ფაქტიურად ამერიკის არმიას მიღეწული გამარჯვების გასამტკიცებლად საჭირო საზოგადოების მხარდაჭერა გამოაცალა. წაიკითხეთ და ისწავლეთ.

დენ-ბენ-ფუში ფრანგების კატასტროფის საინტერესო მომენტები: 

რადიომოსმენებიდან ფრანგებმა იერიშის დღე და საათი იცოდნენ. არც მიმართულება წარმოადგენდა მათთვის საიდუმლოს. დამცველები კვირების განმავლობაში თვალყურს ადევნებდნენ, თუ როგორ კონცენტრირდებოდა ვიეტმინის ძალები ბეატრისისა და გაბრიელის რაიონში. ეს ორი საყრდენი პუნქტი განცალკევებულად მდებარეობდა, იზაბელის არტილერია მათ მხარდაჭერას ვერ აწარმოებდა, ხოლო ცენტრალური პოზიციიდან ფრანგული ნაწილებისთვის რთული იყო მათ კონტრშეტევით დახმარებოდა. მოკლედ ყველაფერი იმაზე მეტყველებდა რომ ზიაპი პირველ რიგში აქ დაარტყამდა.
ზიაპმა სრულიად ჭკვიანურად გადაწყვიტა რომ ბეატრისით დაიწყებდა. ბეტრისსაცა და გაბრიელსაც საუკეთესო ქვედანაყოფები იცავდნენ, ბეატრისს - უცხოელთა ლეგიონის ბატალიონი, ხოლო გაბრიელს - ალჟირული ბატალიონი, რომელმცა წინა ბრძოლებში დიდება მოიპოვა. გაბრიელი უფრო მძლავრი საყრდენი პუნქტი იყო, რომელსაც თავდაცვის მეორე ხაზიც გააჩნდა. ამას გარდა ცნეტრალური პოზიციიდან კონტრშეტევით მისი მხარდაჭერა უფრო ადვილი იყო.
ზიაპმა 312-ე დივიზიის 141-ე და 219-ე პოლკების ექვსი ბატალიონით ხანგრძლივი იერიში დაგეგმა, ბატალიონები ორ-ორი ბატალიონისგან შემდგარ სამ კოლონად დააჯგუფა. ყოველი კოლონა ფრანგების არასრული ასეულების დაცვის სექტორებზე იყო მიმართული. ქვეითებისთვის მხარდაჭერა 105 და 75 მილიმეტრიან ჰაუბიცებსა და 82 და 120 მილიმეტრიან ნაღმტყორცნებს უნდა გაეწიათ. გაბრიელისა, ბეატრისისა და პლაცდარმის ცენტრში ფრანგული არტილერიის საცეცხლე წერტილების არტამუშავების დაწყებას ზიაპი 13 მარტს, 16:00 საათზე გეგმავდა. მაგრამ როგორც ომში ხშირად ხდება, მოხდა გაუთვალისწინებელი რამ. ფრანგებმა თავის ცხვირ წინ, ბეატრისიდან სულ რაღაც 200 მეტრში, ვიეტმინის მოიერიშე ნაწილები აღმოაჩინეს და 12:00 საათზე გააგზავნეს ქვედანაყოფი ტერიტორიის გასაწმენდად, რითაც კომუნისტების არტილერია აიძულეს ცეცხლი დაგეგმილზე გაცილებით ადრე გაეხსნა. ზიაპის არტილერისტები ზუსტად ისროდნენ და არც ჭურვებს არ იზოგავდნენ. ბეატრისის აღმოსავლეთი სიმაგრეები ნანგრევებად იქცა, გაბრიელის ნაღმტყორცნელთა ბატარეა დადუმდა. მოწინააღმდეგემ ფრანგული არტილერია ცენტრალურ პოზიციებზეც დახურა, გაანადგურა ორი ქვემეხი და მოკლა გათვლის რამდენიმე წევრი. ვიეტგონელთა არტილერიის ცეცხლი აეროდრომსაც დაატყდა თავს, რითაც მასზე მდგომი თვითმფრინავები, საწვავისა და საბრძოლო მარაგის საწყობები აალდა და აფეთქება დაიწყო. ფრანგებს აქვე სხვა სიურპრიზიც ელოდათ. როდესაც გადარჩენილი თვითმფრინავები ვიეტმინელებზე საიერიშოდ ან უბრალოდ გადასარჩენად აფრინდნენ, მყისეულად მოხვდნენ 37 მილიმეტრიანი საზენიტო ქვემეხების ცეცხლის ქვეშ. შედეგად ასაფრენ ბილიკზე და ჰაერში რამდენიმე ფრანგული თვითმფრინავი იქნა განადგურებული.
ზუსტად 17:00 საათზე 312-ე დივიზიის მოიერიშე ნაწილები, ბეატრისის დამცველი გაოგნებული ლეგიონერებისკენ გაიჭრნენ. 18:15 საათზე ბატალიონის შეფმა პეგომ, რომელიც ლეგიონერებს მეთაურობდა, ფრანგული არტილერიის ცეცხლი პირდაპირ თავდაცვის ბოლო ხაზის წინა ზონაში გამოიძახა. 18:30 საათზე, ვიეტნამელთა ჰაუბიციდან გაშვებული ჭურვი, პირდაპირ ბეატრისის სამეთაურო პოსტს მოხვდა, რის შედეგადაც პეგო და მისი შტაბი დაიღუპა. რამდენიმე წუთის შემდეგ სხვა ჭურვმა ჩრდილოეთ სექტორის თავდაცვის ხელმძღვანელი, პეგოს უშუალო მეთაური, ვიცეპოლკოვნიკი გოშე მოცელა. ამრიგად, ორმა გასროლამ ბეატრისს ორივე მეთაურო მოაკლო და ამით ცეცხლის კორექტირების საშუალება მოუსპო. მალე ლეგიონერთა სამივე ასეულმა თავისი განცალკევებული ბრძოლის წარმოება დაიწყო. 22:30 საათზე მე-10 ასეულმა არსებობა შეწყვიტა. 23:00 საათზე მე-11 ასეულისგან მოვიდა რადიოშეტყობინება იმის შესახებ, რომ ბრძოლა მათი სამეთაურო პუნქტთან მიმდინარეობდა. 14 მარტის 00:15 საათზე თავის თავზე გამოიძახა არტილერია და ეთერიდან გავიდა მე-9 ასეული. ორივე მხარემ დიდი დანაკარგები განიცადა. ერთ-ერთი წყაროს თანახმად, ბეატრისის დამცველი 500 კაციდან 400 დაიღუპა, სხვა მონაცემებით 750 კაციდან 550 („უცხოელთა ლეგიონის ოქროს წიგნის“ თანახმად, მე-13 ნახევარბრიგადის მე-3 ბატალიონმა, საყრდენი პუნქტი „ბეატრისის“ დაცვისას დაღუპილებისა, დაჭრილებისა უგზოუკვლოდ დაკარგულთა სახით 322 კაცი დაკარგა. ამ რაოდენობაში 7 ოფიცერიც შედის, აქედან ექვსი მოკლულია იქნა და ერთი დაიჭრა (Brunon J., Mamie G.-R. Livre d’Or de la Legion Entrangere (1831-1955). Paris-Limoges-Nancy, 1958. P.251). რედაქტორის შენიშვნა). ვიეტნამელთა 312-ე დივიზის დანაკარგებმა 600 დაღუპილი და 1200 დაჭრილი შეადგინა, რაც მისი საიერიშო შენაერთების უმეტეს წილს წარმოადგენდა.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

30 მარტს 17:00 საათზე ზიაპი, მას შემდეგ რაც დაასრულა დაწვრილებითი მოსამზადებელი სამუშაოები, შეუდგა კომპანიის მეორე ფაზის ოპერაციის განხორციელებას. ვიეტმინის 312-ე დივიზიის მებრძოლები ისეთი სიჩქარით გაიჭრნენ გამაგრებული რაიონების, დომინიკ-1 და დომონიკ-2-ისკენ, რომ ფაქტიურად ყველამ დანაკარგის გარეშე გააღწია ფრანგების გადამღობ ცეცხლს. პოზიციების დამცველი ალჟირელთა ნაწილი აირია და უწესრიგოდ დაიწყო უკან დახევა. 312-ე დივიზიამ დომინიკ-1 18:30 საათზე დაიკავა. ანალოგიური ბედი ეწია დომინიკ-2 19:00 საათისთვის, რის შედეგადაც მთელი თავდაცვისთვის საშიში მდგომარეობა შეიქმნა. იგივე ბედი რომ სწეოდათ დომინიკ-3 და 5, მაშინ მდინარის აღმოსავლეთით მდებარე ფრანგულ სიმაგრეებს ფლანგიდან პირდაპირი საფრთხე დაემუქრებოდათ, ხოლო მთავარი შტაბის ზონა ცენტრალურ პლაცდარმზე გახსნილი აღმოჩნდებოდა. დომინიკ-3 ალჟირელთა ასეული იცავდა, რომელთა თანამოქალაქეებმაც მტერს დომინიკ-1 და 2 ადვილად ჩააბარეს. რამდენ ხანს გაუძლებდა მტრის იერიშს ასეული? ამ კითხვაზე პასუხის გაცემა ვერ მოხერხდება, რადგანაც ბრძოლაში, დომინიკ-3-ზე გამაგრებული ფრანგების სხვა ქვედანაყოფი, მე-4 კოლონიური საარტილერიო პოლკის აფრიკული ბატარეა ჩაერთო. როდესაც მათი პოზიციების გავლით ალჟირელთა ქვეითებმა სირბილით უკან დახევა დაიწყეს, არტილერისტებმა 105 მილიმეტრიანი (სხვა ცნობებით 155 მილიმეტრიანი) ჰაუბიცების ლულები წყნარად დაუშვეს ამაღლების მინიალურ კუთხეზე, ქვემეხების მეთაურებმა ბრძანება გასცეს: „მილაკი ნოლი“, ხოლო ქვემეხების გათვლებმა ჭურვების ამფეთქები ნულოვან მდგომარეობაზე დააყენეს. ბატარეამ თავისი ჰაუბიცები ქვემეხებად გადააქცია და ვიეტმინელთა ქვეითთა მასების წინააღმდეგ, რომლებიც დომინიკ-1 და 2-ის გორებიდან მათი პოზიციებისკენ მოექანებოდნენ,  პირდაპირი ცეცხლი გახსნა. ზალპებმა 312-ე დივიზიის რიგებში პირდაპირ კორიდორები გაჭრა, და „სისხლში ათქვეფილმა“ ვიეტმინელებმა არეულად დაიწყეს უკან დახევა. მაგრამ აქ მათ თავზე სასიკვდილო „ტყვიის წვიმა“ დაეშვა, რომელსაც მათკენ აეროდრომის რაიონში განლაგებული 4 ლულიანი, 12,7 მილიმეტრიანი, საზენიტო დანადგარები აგზავნიდნენ. ვიეტმინელთა მებრძოლთა ნაწილი ჩაწვა, ნაიწლმა, რათა სასიკვდილო ცეცხლისთვის თავი აერიდებინა, უკან დახევა სცადა და სწორედ აქ დანაღმულ ველზე შეჯდნენ. 312-ე დივიზიის შეტევა სისხლში ჩაიხრჩო. ამგვარად მე-4 კოლონიალური საარტილერიო პოლკის ბატარეის მოულოდნელმა მოქმედებამ, რომელიც ერთ-ერთი იმ შემთხვევითობათაგანია, რომლებიც ხშირად წყვიტავენ ბრძოლის ბედს, იმ დღეს ფაქტიურად გადაარჩინა დენ-ბენ-ფუ.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ფრანგი სარდალი, ნავარი, ყოველთვის საჭირო სიღრმისეულ ანალიზს არ უკეთებს დენ-ბენ-ფუში დამარცხების მიზეზებს. მაგალითად ის საუბრობს დენ-ბენ-ფუს ზოგიერთი ქვედანაყოფის დაბალ ბრძოლისუნარიანობაზე. ამასთან ის არაფერს ამბობს იმის შესახებ, რომ ბრძოლის დასრულებამდე ცოტა ხნით ადრე, ათიათასკაციანი გარნიზონიდან 3000-4000 კაცი „შიდა დეზერტირად“ გადაიქცა, ეგრეთ წოდებულ „ნამიუმელ ვირთხებად“. ისინი არ იბრძოდნენ, მაგრამ მოიხმარდნენ სამხედრო ტვირთის დიდი ნაწილს, პირველ რიგში საკვებ პროდუქტებს. ნუთუ დარჩენილი 4000 მამაცი ჯარისკაცი საკმარისი იყო რომ დენ-ბენ-ფუს ბრძოლის ბედი შემოებრუნებინათ? ბიჟარმა, რომელიც ერთადერთი იყო იმ ფრანგი მეთაურებიდან, რომელსაც შეეძლო ზუსტად შეეფასებინა ბრძოლა, ამას კარგად ხვდებოდა. წლების შემდეგ მან შემდეგი შენიშვნა გააკეთა: „ჩემთვის რომ 10 000 ეს-ესელი მოეცათ, ბრძოლას არ წავაგებდით“. სრულიად შესაძლებელი, მაგრამ საკამათო საკითხია.

ამერიკელების პირველი მსხვილი ბრძოლა ჩრდილოვიეტნამელ კომუნისტებთან (სწორედ ის ბრძოლა, მელ გიფსონმა რომ ასახა თავის ფილმში, ამ ბრძოლის საჰაერო-სადესანტო ოპერაციების ზოგიერთი საინტერესო მომენტი ჩვენ სხვა წიგნშიც შეგვხვდა, რომელიც ბლოგზე უკვე განვიხილეთ - "წიწილაქორი" (Chickenhawk) - წიგნი რომელიც ყველა მილიტარისტმა უნდა წაიკითხოს)

 

1965 წლის ზაფხულში და შემოდგომის დასაწყისში, როდესაც ვესტმორლენდი (ამერიკელი გენერალი) თავისი სტრატეგიული კონცეფციის შექმნაზე მუშაობდა, აშშ-ს ყველა სამხედროს, რომელიც დაკავებული იყო ვიეტნამის პრობლემით, ერთი სერიოზული პრობლემა აწუხებდათ: შეძლებენ თუ არა ამერიკელი ჯარისკაცები ძნელად გასავლელ ჯუნგლებში და მთა-გორიან ადგილმდებარეობაზე, ცუდ კლიმატურ პირობებში, გაუმკლავდნენ ჩრდილოეთ ვიეტნამის არმიის მთავარ ძალებს? შეძლებს თუ არა ევროპის ვაკეებზე ომის წარმოებისთვის გაწვრთნილი და მომზადებული ჯი-აი (GI - ამერიკელი ჯარისკაცების ზედმეტსახელი) „აილესოს“ (გამოვიყენოთ ჟარგონი მათივე ლექსიკონიდან) ვიეტნამში? პასუხმა დიდხანს არ ალოდინა. ბედის ირონიით, ის იმ ერთადერთი ამერიკული ნაწილიდან მოვიდა, რომელიც თავის განადგურებით ამაყობდა.  ეს მე-7 საკავალერიო პოლკი იყო, რომლის მებრძოლებმაც თავის მეთაურ ჯორჯ არმსტრონგ კასტერთან ერთად, მდინარე ლიტლ-ბიგ-ჰორნის ხეობაში, თავები გასწირეს და ამით დაუვიწყარი დიდება მოიპოვეს. მე-7 საკავალერიოს თანამედროვე ჯარისკაცები ცხენების ნაცვლად ვერტმფრენებს „დააჭენებდნენ“, თუმცაღა პატივს სცემდნენ თავისი ნაწილის ისტორიას და ძველ საპოლკო სიმღერა „ჰარი ოუენ“-ს მღეროდნენ. მე-7 პოლკი, უნიკალურ და ამერიკის არმიის ყოველ მხრივ ელიტარულ შენაერთს, 1-ლ საკავალერიო (აერომობილურ) დივიზიას ეკუთვნოდა.
პირველი გამოცდის გავლა მას სამხრეთ ვიეტნამში, ცენტრალურ ზეგანზე მდებარე მდინარე ია-დრანგის ხეობაში მოუწია. აქ ერთმანეთს ჩრდილოევიეტნამის არმიის ორი პოლკი და მოგვიანებით 1-ლი საკავალერიო დივიზიის სხვა ქვედანაყოფებით გაძლიერებული მე-7 საკავალერიო პოლკის 1-ლი ბატალიონი შეეჯხანენ. ორივე მხარე ბრძოლაში გაშმაგებით მიიწევდა. კავალერისტებს უნდოდათ სპეცრაზმის მოშორებულ ბანაკზე მოიერიშე მტრისთვის ინიციატივა ჩამოერთვათ. თავის მხრივ ვიეტნამის არმიის მეთაურს, გენერალ ჩუ ჰიუ მანს, ზიაპის ძველ მეგობარს, ახლად მოსულ ამერიკელებზე გამარჯვების მოპოვება სურდა.
14 ნოემბერს 1-ლმა საკავალერიო დივიზიამ, ჩრდილოეთ ვიეტნამის არმიის ნაწილების ბაზირების რაიონში, ეგრეთ წოდებულ დაშვების ზონა X-Ray-ში, მე-7 საკავალერიო პოლკის  1-ლი ბატალიონის გადასროლით, მოწინააღმდეგეს პირველი დარტყმა მიაყენა. კავალერისტების გასანადგურებლად, გენერალმა მანსმა, X-Ray-ს ზონაში, ვიეტნამის არმიის სამი ბატალიონი გადაისროლა. საღამოისკენ ამერიკელთა მდგომარეობა უიმედოდ გამოიყურებოდა და ბატალიონის მეთაურმა, ჰეროლდ ჯ. მურმა, თავის მეთაურს, მე-3 ბრიგადის ხელმძღვანელს, თომას უ. ბარუნს, დახმარება მოსთხოვა. ბრაუნმა მურს ვერტმფრენებით დაუყოვნებლივ გაუგზავნა სხვა ბატალიონის ერთი ასეული, ხოლო ქვეითად დამატებით მთლიანი ბატალიონი დაძრა ბრძოლის ველისკენ.

დაბინდებასთან ერთად, მურიდან დაწებული და თვით ვესტმორლენდით დამთავრებული, ყველა მაღალი რანგის სამხედრო პროფესიონალს ალბათ თავში ის აზრი უტრიალებდა, რომ ია-დრანგის ხეობაში გამაგრებულ ბატალიონს, კასტერისა და მისი ბედკრული მე-7 პოლკოს ბედი არ სწეოდა. როგორც მაშინ, ახლაც, მე-7 პოლკი რამდენჯერმე აღმატებული, მისი განადგურების მოსურნე მტრის მიერ, მოშორებულ ხეობაში იყო ალყაშემორტყმული. მაგრამ მური და ბრაუნი კასტერსა და რენოს არ ჰგავდნენ. ისინი ცივსისხლიანი პროფესიონალი სამხედროები იყვნენ - მოსაზრებულები, ჯიუტები და გამოცდილები. და მათ დაქვმედებარებაში მყოფი მეომრებიც განსხვავდებოდნენ კასტერის ქვეშ მყოფი დალევის მოყვარული, სამოქალაქო ომის ვეტერანებისგან. ეს „ჰარრი ოუენები“ ახალგაზრდები, კარგად მომზადებული და მამაცები იყვნენ.
15 ნოემბრის დილას მანსმა, X-Ray-ზე, სამი ბატალიონის ძალებით, გააფთრებული და კარგად კოორდინირებული იერიში წამოიწყო. აქ ალბათ ამერიკის ისტორიაში ყველაზე გააფთრებული ბრძოლა წარიმართა. ორივე მხარის ჯარისკაცები ერთმანეთთან მჭიდრო ბრძოლაში თითქმის ფეხბურთის მოედნის სიგრძის მქონე ადგილზე შეეჯახნენ. ამ ახლო ბრძოლის ინტენსივობა და ხასიათი დაწვრილებითაა ასახული აშშ-ს არმიის საბრძოლო მოხსენებების კრებულში. აი როგორაა იქ აღწერილი ერთი ოცეულის ჯახი: „ჩრდილოეთ ვიეტნამელები მცირე პერიმეტრზე ისე დაბლა და ისეთ ძლიერ ცეცხლს აწარმოებდნენ რომ, ჰერიკის ჯარისკაცებიდან მხოლოდ რამდენიმემ მოახერხა სასანგრე ინსტრუმენტების გამოყენება და მიწაში ჩათხრა. მაგრამ ჩვენები მტერს ღირსეულ პასუხს უბრუნებდნენ.  სერჟანტი სევიჯი, თავისი M-16-იდან, შუადღიდან საღამომდე ისროდა და მოწინააღმდეგის 12 ჯარისკაცი დააწვინა. იმავდროულად ლეიტენანტი ჰერიკი დაიჭრა, ტყვია მას ბარძაყში მოხვდა, გაიარა მთელი სხეული და მარჯვენა მხრიდან გამოვიდა. მიწაზე მწოლიარე, სისხლმდენი ლეიტენანტი, პერიმეტრის თავდაცვის ხელმძღვანელობას აგრძელებდა. როდესაც ლეიტენენტმა სიკვდილის მოახლოება იგრძნო, მან კავშირგაბმულობის გამოყენების ინსტრუქციების წიგნაკი ოცეულის სერჟანტს, კარლ ლ. პალმერს, გადასცა და ტყვეობის საფრთხის შექმნის შემთხვევაში მისი განადგურება უბრძანა. ამის შემდეგ ლეიტენანტმა ჰერიკმა პალმერს დარჩენილი ტყვიაწამლის გადანაწილება, არტილერიის ცეცხლის გამოძახება და პირველივე შემთხვევაზე ალყის გარღვევა უბრძანა. იმ მომენტისთვის უკვე მსუბუქად დაჭრილმა პალმერა ხელმძღვანელობის გადაბარებაც კი ვერ მოასწრო, ეგრევე მოკლული იქნა. ოცეულის მეთაურობა მე-3 ათეულის მეთაურმა, სერჟანტმა სევიჯმა აიღო თავის თავზე. რადიოსიხშირეზე დაჯდომის შემდეგ, მან არტილერიის დამიზნებული ცეცხლის გამოძახება დაიწყო. წუთის შემდეგ პერიმეტრზე არტილერია ისე ზუსტად ამუშავდა რომ, ზოგიერთი ჭურვი ოცეულის პოზიციის წინ სულ რაღაც ოც მეტრში ეცემოდა. ცეცხლმა მტერს პერიმეტრის დაკავების საშუალება არ მისცა, თუმცაღა ოცეულის მდგომარეობა ისევ რთული იყო. 27 კაციდან 8 დაიღუპა, 12 დაიჭრა, მთლიანი შემადგენლობიდან მხოლოდ ერთმა ათეულმა შეინარჩუნა ბრძოლისუნარიანობა“.
შუადღისკენ, ამერიკელების საცეცხლე უპირატესობის გამო, მოწინააღმდეგის დანაკარგები საგრძნობლად გაიზარდა. 105 მმ-ნი ქვემეხებიდან 33 000-ზე მეტი ჭურვი იქნა გასროლილი. აშშ-ს საჰაერო ძალების მოიერიშეები კავალერისტებს მხარდაჭერის გარეშე არ ტოვებდნენ, თვით „დიდი ჩიტები“, B-52-იც, კი ღებულობდნენ მონაწილეობას და მტრის თავებზე 500 ფუნტიან ბომბებს ყრიდნენ. მომდევნო დღის დილისთვის გენერალმა მენსმა გადაწყვიტა რომ უკვე საკმარისია, მოაგროვა თავისი ნაწილების ნარჩენები და კამბოჯის უახლოესი საზღვრისკენ წავიდა.
ჩრდილოვიეტნამურ და ამერიკულ არმიას შორის პირველი შეტაკება ამერიკელთა დიდი გამარჯვებით დასრულდა. 1-ლმა საკავალერიო დივიზიამ 79 მოკლული და 121 დაჭრილი დაკარგა. ჩრდილოვიეტნამელთა არმიამ ბრძოლის ველზე 634 გვამი დატოვა, მიახლოებით ამდენივე კომუნისტებმა თან წაიღეს. უცნობია თუ რამდენი დაიჭრა მათი მხრიდან. ფაქტიურად ჩრდილოვიეტნამელთა ორივე პოლკმა, რომლებიც „ჰერი ოუენებს“ ეჯიბრებოდნენ, არსებობა შეწყვიტა.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

დაპირისპირებული მხარეების ძალების განთავსება და თანაფარდობა:

ხანოიში სულაც არ აპირებდნენ ამერიკელებისთვის ეპატიებინათ 1965 წლის ნოემბერში, მდინარე ია-დრანგის ხეობაში, მიყენებული მწარე მარცხი. 65 წლის შუა პერიოდისთვსი სამხრეთში ჩრდილოვიეტნამის არმიის მხოლოდ ხუთი პოლკი მოქმედებდა, მაშინ როდესაც წლის ბოლოსთვის მათმა რაოდენობა ოცს მიაღწია. 1965 წლის ბოლოსთვის მოწინააღმდეგის საბრძოლო შენაერთები (მათ შორის ჩრდილოვიეტნამის არმიის ძირითადი ძალები, ვიეტკონგის ძირითადი ძალები, რეგიონალური ძალები და პარტიზანები) 221 000 კაცს ითვლიდა.
1966 წლის განმავლობაში ორივე მხარე სამხრეთ ვიეტნამში კიდევ უფრო მეტ ძალებს გზანვიდა. ზიაპმა იქ თხუთმეტი პოლკი გააგზავნა (ხუთი დივიზია, მთლიანობაში 58 000 კაცი), ხოლო მთლიანობაში 1966 წლისათვის იქ უკვე კომუნისტური ძალების 282 000 მებრძოლი მოქმედებდა. როგორც ხედავთ რაოდენობები არ ემთხვევა ერთმანეთს, რადგანაც აქ არაა დაანგარიშებული ვიეტკონგის ახალწვეულები და დანაკარგები, რომელიც კომუნისტებმა აშშ-სა და ვიეტნამის რესპუბლიკის არმიების მოქმედების შედეგად განიცადეს. ამას გარდა, დაზვერვის „არასწორი“ ინფორმაციის გამო, მონაცემები მთელი ომის განმავლობაში არასიზუსტით გამოირჩეოდა. ამასთან ერთად, მიუხედავად მონაცემთა ცდომილებისა, მოწინააღმდეგის ცოცხალი ძალის რაოდენობის ზრდა 1966 წელს, გენერალ ვესტმორლენდს კეთილგანწყობის არანაირ საფუძველს არ უტოვებდა. მტრის რაოდენობა იზრდებოდა, ზიაპს გააჩნდა შესაძლებლობა თავისი სამხედრო ყოფნის რაოდენობაში ამერიკელებს არ ჩამორჩენოდა და ვესტმორლენდ ესმოდა, რომ მას ხანგრძლივი და მკაცრი ბრძოლა მოელოდა.
1965 წლის ბოლოს სამხრეთ ვიეტნამში 181 000 ამერიკელი სამხედრო მოსასმახურე მოქმედებდა. 1966 წლის 31 დეკემბრისთვის ამ რაოდენობამ უკვე 385 000 მიაღწია, სულ ხუთი ქვეითთა საარმიო დივიზია, საზღვაო ქვეითების ორი დივიზია, ოთხი ცალკეული საარმიო ბრიგადა და ჯავშანსატაკო საკავალერიო პოლკი, პლიუს ზურგის და მომარაგების ჯარები და სხვები, ასევე საჰარო და საზღვაო ძალების შესაბამისი კონტინგეტები.
შეერთებული შტატების შენაერთების დისლოკაცია შედარებით ადვილი საქმე იყო. ვესტმორლენდმა საზღვაო ქვეითების III ამფიბიური კორპუსი (Marine Amphibious Force, შემოიკლებით III MAF), რომელიც საზღვაო ქვეითების ორი დივიზიისგან შესდგებოდა, სამხრეთ ვიეტნამის ყველაზე ჩრდილოეთ ნაწილში განათავსა, ამგვარად მისი ოპერატიულ ტაქტიკური რაიონი სამხრეთ ვიეტნამის არმიის I კორპუსის ოტრ-ს ემთხვეოდა. აშშ-ს არმიის I კორპუსი (სიტყვასიტყვით - „I საველე ძალა“, I Field Force) იმავე პრინციპით ცენტრალური ვიეტნამის ჩრდილოეთ ნაწილში ვიეტნამის რესპუბლიკის არმიის II კორპუსის ოტრ-ის დუბლირებას ახდენდა, ამავდროულად აშშ-ს II საველე კორპუსი (II Field Force) ვიეტნამის რესპუბლიკის არმიის III კორპუსის, საიგონის გარშემორტყმულ ზონაში მოქმედებდა. რადგანაც მეკონგის დელტაში ამერიკული საარმიო ფორმირებები არ იმყოფებოდნენ (ისევე როგორს ჩრდილოვიეტნამის არმიის რომელიმე ნაწილები, რომლებიც აღნიშნულ რაიონში გაცილებით მოგვიანებით გამოჩნდნენ), აქ, ვიეტნამის რესპუბლიკის არმიის IV კორპუსის პასუხისმგებლობის ზონაში მხოლოდ აშშ-ს ჯარების შტაბი იყო განთავსებული.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

"თავების დათვლის" პოლიტიკა და დანაკარგები:

„ვიეტკონგისა და ჩრდილოეთ ვიეტნამის ძალების წლის ბოლომდე გამოფიტვის (sic) და ბრძლაში მათ მიერ ჯარების გაგზავნის შესაძლებლობების ძლიერ შემცირების“ ოფიციალური მითითება, ვესტმორლენდს საკმაოდ არასასიამოვნო მდგომარეობაში აყენებდა. აღნიშნული მემორანდუმი ვიეტნამში მოქმედ პირად შემდაგენლობას, არასახარბიელო და აწი ანათემას გადაცემული საქმის კეთებას აიძულებდა - ეგრეთ წოდებულ „თავების თვლას“. მოწინაარმდეგის ძალების დასუსტების საჩვენებლად მათ „გამონამუშევრის“ წარმოდგენა ევალებოდათ. მტრის დანაკარგების დათვლაზე რთული ალბათ მხოლოდ მტრის ცოცხალი ძალი ზუსტი რაოდენობის დადგენა იყო.
მოწინააღმდეგის განადგურებული ჯარისკაცების მონაცემთა სიზუსტე დამსახურებულად დგებოდა ეჭვ ქვეშ. ხშირად ამერიკულ ქვეითებს არ შეეძლოთ ბრძოლის დასრულების შემდეგ ბრძოლის ველზე მოხვედრა და გვამების დათვლა. იღუპებოდნენ დიდი რაოდენობით სამოქალაქოები, მათ შორის როგორც ვიეტკონგის მესაპალნეები, ასევე ცეცხლის ხაზზე მოხვედრილი სრულიად არაფერშუაში მყოფი პირები, შემდეგს ეს ყველა „თავების დათვლის“ მონაცემებში ხვდებოდნენ. ყოველთვის რჩებოდა „ორეულების“ გაჩენის საფრთხე - ანუ ორი მეზობელი შენაერთი ითვლის ერთსა და იმავე გვამებს და შემდეგში მოხსენებებში მათ ცალცალკე, დამოუკიდებლად წარადგენს. ძალაუნებურად მტრისთვის მიყენებული ზარალის გასარკვევად მკითხაობას იწყებდნენ, რის შედეგადაც მაჩვენებლები საგრძნობლად მცირდებოდა. ხშირად „ალალი შეცდომების“ გარდა აშკარა მიმატებებიც ხდებოდა.
კეთილსინდისიერი მეთაურები რა თქმა უნდა უმეტეს შემთხვევაში ზუსტი მონაცემების მიწოდებას ცდილობდნენ. მაგალითად ზოგიერთი სთავაზბოდათ დაეთვალათ არა მარტო გვამები, არამედ ბრძოლის ზონაში ნაპოვნი იარაღიც. მაშინ რომელიმე ასეულის მეთაურს, რომელმაც მოწინააღმდეგის ასი განადგურებული ჯარისკაცის შესახებ გააკეთა ანგარიში და წარადგინა მხოლოთ ხუთი ინდივიდუალური ცეცხლსასროლი იარაღი, ასეთი ბუღალტერიის ახსნა განმარტება მოუწევდა, რადგანაც ბრძოლის ველზე გვამებისა და შაშხანებისა და ავტომატების საშუალო შეფარდება ერთი სამზე იყო. მოწინააღმდეგის დანაკარგების გამოსათვლელად რთული სისტემები და წესები შემუშავდა, მაგრამ მიუხედავად ამისა, უფროსი მეთაურები, რომლებიც ვიეტნამში მსახურობდნენ, უმეტეს შემთხვევაში იმ აზრისკენ იხრებოდნენ რომ ამგვარი მონაცემები ყოველთვის მომატებულ რაოდენობას უჩვენებდნენ.
თუმცაღა არსებობდა ერთი ფაქტორი, რომელიც მტრის ცოცხალი ძალისთვის მიყენებულ „ქაღალდის“ და რეალურ ზარალს შორის ბალანსს იცავდა. პირველი ის რომ, ვიეტკონგისა და ჩრდილოვიეტნამის არმიის მებრძოლები ყოველთვის ცდილობდნენ ბრძოლის ველიდან რაც შეიძლება მეტი თანამებრძოლის გვამი გაეთრიათ. მეორე ის რომ ჯუნგლები და ჭაობები გვამების პოვნას ართულებდნენ. მესამე ის იყო რომ არტ და ავია დამუშავების შემდეგ, დიდ მანძილებზე მტრისთვის მიყენებული ზარალის დათვლა შეუძლებელი იყო. და ბოლოს არ ხდებოდა შესწორება არა საბრძოლო დანაკარგებზე - როგორებიცაა სიკვდილი ჭრილობებისა და ავადმყოფობებისგან.
ამერიკაში დღესაც კი  არავინ არ იცის, რამდენად ზუსტია ვიეტკონგისთვის და ჩრდილოვიეტნამის არმიისთვის მიყენებული დანაკარგის მონაცემები. ზიაპმა ერთი თავისი შენიშვნით, აშშ-ს სტატისტიკოსთა გამოთვლები დაადასტურა. 1969 წლის დასაწყისში იტალიელი ჟურნალისტი, ორიანა ფალლაჩი, ზიაპისგან ინტერვიუს იღებდა. საუბრის დროს მან ახსენა რომ, ამერიკელთა მონაცემების თანახმად მოწინააღმდეგის დანაკარგებმა მიახლოებით 500 000 კაცი შეადგინა. ზიაპმა რაიმე ყოყმანისა და ფიქრის გარეშე უპასუხა: „...ზუსტი მონაცემებია“. აშშ ფაქტიურად ციფრ 435 000 ემხრობოდა.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ორივე მოწინააღმდეგე სამხრეთ ვიეტნამში თავისი ჯარების რაოდენობას ზრდიდა. ამერიკელებმა რეგიონში დამატებით 100 000 კაცი გადაისროლეს, რაზეც ჩრდილოვიეტნამის არმიამ თავისი კონტინგენტის ანალოგიური რაოდენობით გაზრდით უპასუხა. ამასთან ვიეტკონგის რაოდენობა შემცრიდა, რადგანაც ისინი დანაკარგების შევსებასა და ახალწვეულების რეკრუტირებას ვერ ახერხებდნენ. სულ 1967 წლის დასაწყისისთვის კომუნისტების მხარეს მიახლოებით 280 000 კაცი იბრძოდა, მათ შორის ძირითადი, რეგიონალური და ადმინისტრაციული ძალები, ირეგულარული რაზმები და პოლიტმუშაკთა კადრები. ამ რაოდენობიდან მიახლოებით 50 000  ჩრდილოვიეტნამის არმიის ჯარისკაცებზე მოდიოდა. ვიეტკონგისა და ჩრდილოვიეტნამის არმიაში მოქმედებდა დივიზიის ცხრა შტაბი, პოლკის ოცდათოთხმეტი შტაბი, 152 საბრძოლო ბატალიონი და 200 ცალკეული ასეული. აშშ-ს, სამხრეთ ვიეტნამისა და თავისუფალი სამყაროს ქვეყნების (ავსტრალია, ახალი ზელანდია, კორეა და სხვები) ჯარების რიცხობრივი შემადგენლობა 1967 წლის იანვრისთვის 1 173 800 კაცს უდრიდა.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1967 წლის დასაწყისში ჩრდილოეთ ვიეტნამს სტრატეგიის ძირფესვიანად შეცვლისკენ სხვა გარემოებებიც უბიძგებდნენ. ვიეტკონგისა და ჩრდილოვიეტნამის არმიის მდგომარეობა სამხრეთ ვიეტნამში ძალიან საშიშ ზღვარს მიუახლოვდა, დანაკარგები გაიზარდა. 1966 წლის საბრძოლო მოქმედებების განმავლობაში კომუნისტები თვეში მიახლოებით 5000 კაცს კარგავდნენ, მაგრამ უკევ 1967 წლის პირველი ნახევრის შედეგების თანახმად ვიეტკონგისა და ჩრდილოვიეტნამის არმიის დანაკარგაები საგრძნობლად გაიზარდა. „სამხრეთ ვიეტნამის სამხედრო დახმარების კომისიის“ შეფასებების თანახმად, 1967 წლის იანვრიდან ივნისამდე, მოწინააღმდეგისთვის მიყენებული ზარალი ცოცხალ ძალაში (ტყვეებისა და არასაბრძოლო დანაკარგების ჩათვლით), ყოველთვიურად 15 000 კაცს აჭარბებდა, ეს იმ დროს როდესაც ვიეტკონგი ყოველთვიურად 3500 მებრძოლის რეკრუტირებას ახდენდა, ხოლო სამხრეთი „შეჟონილი“ ჩრდილოვიეტნამური არმიის სამხედრო მოსამსახურეების რაოდენობა ყოველთვიურად 7000 კაცს არ აღემატებოდა. ამრიგად, როგორ ანგარიშებიდან ჩანს, კომუნისტების დანაკარგები მათი შევსების შესაძლებლობებზე გაცილებით მაღალი იყო.

კრის კაილი - ამერიკელი სნაიპერი (წიგნის მოკლე მიმოხილვა)

წიგნი საკმაოდ საინტერესოა, მარტივად იკითხება. ბევრ რამეში შეიძლება არ დაეთანხმო ადამიანი ავტორს, მაგალითად ერაყელი მეამბოხეების მისებურ ხედვაში, რომლებსაც ის ველურებს და საშინელ ადამიანებს უწოდებს და მათ მკვლელობას თავის მოვალეობად თვლის. თუმცაღა აქ მთლიანობაში ალბათ აშშ-ს შეიარაღებული ძალების მენტალობასთან უფრო გვაქვს საქმე, ვიდრე მხოლოდ ერთ, კონკრეტულ ადამიანთან, რომელიც ჩემის აზრით არასწორად აღიქვამს არსებულ სამყაროს.

მაგრამ მოდით მსოფლმხედველობა განზე გადავდოთ და ვისიამოვნოთ მსოფლიოს ერთ-ერთი საუკეთესო სნაიპერის, კრის კაილის, ავტობიოგრაფიული მონათხრობით, რომელშიც ყველაზე მეტად ჯარისკაცული რუტინა, მეთაურებთან ურთიერთობა და ბრძოლის საკმაოდ მარტივი, მაგრამ რეალური აღწერა ითრევს ადამიანს და წიგნს ერთი ამოსუნთქვით აკითხებს.

რამოდენიმე ამონარიდი წიგნიდან:

11 სექტემბრის ტერაქტის შემდეგ, (საზოგადოების დამოკიდებულება თავისი ჯარისკაცებისადმი, ჩვენს საზოგადოებასაც გამოადგება):

 ტაიას გასაღები ავიღე, ავზი სავსე ჰქონდა, ჩემს ჯიპში კი ბენზინი აღარ იყო და ბაზაზე გავვარდი. აღარც კი მახსოვს რა სიჩქარით მივდიოდი, სამი ციფრი უნდა ყოფილიყო, მაგრამ ეს მართლა ყველაზე მაღალი სიჩქარე იყო რაც კი ფიზიკურად შესაძლებელია.
სან-ხუან კაპისტრანოს გზატკეცილზე სარკეებში გავიხედე და დავინახე, რომ პოლიცილი მომსდევს.
პოლიციელი აშკარად ცუდ გუნებაზე გახლდათ.
- თქვენ ძალიან სწრაფად მოძრაობთ, გაქვთ ამის მიზეზი?
- დიახ სერ - ვუპასუხე - სამხედრო ვარ და გამომიძახეს, მესმის, რომ უნდა დამაჯარიმოთ, მაგრამ იქნებ ეს სწრაფად გააკეთოთ და გამიშვათ?
- სად მსახუდობთ?
- „ამის დედაც“ - გავიფიქრე, ხომ ვუთხარი, რომ ბაზაზე მეჩქარება, ხომ შეიძლება გამომიწეროს ჯარიმა და გამიშვას! მაგრამ გარეგნულად სიმშვიდეს ვინარჩუნებდი.
- სამხედრო საზღვაო ძალებში, - ვუპასუხე.
- რას აკეთებთ სამხედრო ძალებში?
- SEAL-ის წევრი ვარ, - ახლა კი დამეტყო გაღიზიანება.
საჯარიმო ქვითრების წიგნაკი დახურა და მითხრა:
- მე წინ წავალ, თქვენ გამომყევით, ქალაქის ბოლომდე მიგაცილებთ, ეს პატარა კომპენსაცია იქნება იმისა, რომ შეგაყოვნეთ.

აი საქორწინო შვებულებას რო იღებ და მეგობრები მოსალოც საღამოს რო გიწყობენ ქვედანაყოფში:

ნევადის მთებში ვიყავით, ციოდა, თოვლიც წამოვიდა, პატარა შვებულება მომცეს, რადგანაც ცოლს ვირთავდი , დილით უნდა გავფრენილიყავი. ჩემს ამხანაგებს კი წინ ბევრი ვარჯიში ელოდათ. ოპერაციის დაგეგმვის ოთახში შევედი. შეფმა გვითხრა, რომ უნდა დავისვენოთ და დავლიოთ ლუდი სანამ ხვალინდელ დღეს დავგეგმავთ.
- ჰეი, შენ ახალბედავ - მითხრა - ლუდი მოარბენინე და მიკროავტობუსიდან მისაყოლებელიც წამოიღე.
როდესაც დავბრუნდი, მხოლოდ ერთი სკამი იყო თავისუფალი, რომელიც ოთახის შუაში, წრეში იდგა.
- მაშ, ასე, აი, ხვალ რა უნდა გავაკეთოთ, - თქვა მეთაურმა, დაფასთან იდგა, - სამიზნე იქნება ცენტრში, ჩვენ მას ყოველი მხრიდან წრეს დავარტყამთ.
„ეს მთლად გონივრული არ ჩანს, - გავიფიქრე, - თუკი ყოველი მხრიდან წრეს დავარტყამთ, გამოვა რომ ერთმანეთს ვესვრით“. ეს რომ არ მოხდეს, ლათინური L ფორმის განლაგებას ვირჩევთ ხოლმე.
მეთაურს გადავხედე, მანაც გადმომხედა. უეცრად სერიოზული გამომეტყველება ეშმაკური ღიმილით შეეცვალა. უმალ მთელი ათეული დამაცხრა, წამიც და იატაკზე აღმოვჩნდი. სკამს მაგრად მიმაბეს და დაიწყო „კენგურუს სასამართლო“.
ბევრი რამე დამაბრალეს, პირველი ის იყო, რომ თავის დროზე ვთქვი, სნაიპერი მინდა გავხდე-მეთქი“.
- ეს ახალბედა უმადურია! - ჭექდა ბრალდებები, - მას არ სურს საქმე აკეთოს, მას ჰგონია, რომ ჩვენზე უკეთესია!
შევეცადე გამეპროტესტებინა, საწინააღმდეგოდ სიტყვა მეთქვა, მაგრამ მოსამართლემ, - მის როლს კი ჩემი მეთაური ასრულებდა, - სწრაფად მომიწოდა წესრიგისკენ. „ადვოკატს“ მივმართე.
- და რას ელი? - მითხრა, - მან ეს-ესაა დაასრულა დაწყებითი გა-ნუთ-ლე-ბა.
- დამნაშავეა! - გამოაცხადა მოსამართლემ, - შემდეგი ბრალდება!
- თქვენო ღირსებავ, ბრალდებული უპატივცემულობას იჩენს, მან ეს-ესაა, თავისი მეთაური ჯანდაბაში გაგზავნა.
- ვაპროტესტებ! - განაცხადა ადვოკატმა, - მან იქ მორიგე ოფიცერი გააგზავნა!
მეთაურსა და მორიგე ოფიცერს შორის დიდი განსხვავებაა, ოღონდ არა ასეთ სიტუაციაში.
- დამნაშავეა! შემდეგი ბრალდება!
ყველა ბრალდებაში დამნაშავე მცნეს, - რაც კი შეძლეს გაეხსენებინათ, ყველაფერი დამაბრალეს, სასჯელად კი, ყოველ ცალკეულ ბრალდებაზე, უნდა დამელია ვისკის ულუფა, კოლასთან ერთად.
ამის შემდეგად, დავთვერი მანამ, სანამ „ფელონიამდე“ მივიდნენ. რაღაც მომენტში გამხადეს და ტრუსებში ყინული ჩამიდეს. ბოლოს და ბოლოს გავითიშე.
შემდეგ აეროზოლით და მარკერით მკერდსა და ზურგზე ფლეიბოის ბაჭია დამახატეს. ზუსტად ისეთი „ბოდი-არტი“ იყო, თაფლობის თვეს რომ უხდება. რაღაც მომენტში, ჩემი ამხანაგები ჩემი ჯანმრთელობის მდგომარობამ შეაშფოთა, სრულიად შიშველი დამაბეს ფიცარზე, გარეთ გამიტანეს და თოვლში ჩამსვეს, გონზე რომ მოვსულიყავი. როდესაც გონზე მოვედი, კბილებს ისე ვაკაწკაწებდი, ტყვიამფრქვევის ჯერი გეგონებოდათ. შემდეგ მომცეს მარილხსნარი, ალკოჰოლის მოქმედება რომ შეემცირებინათ და ბოლოს დამაბრუნეს ოთახში, მაგრამ ფიცრიდან არ ჩამომხსნეს.
მახსოვს, როცა მიმათრევდნენ კიბეზე, ეტყობა სეირის მაყურებლები შეგროვდნენ, რადგან ჩემი ამხანაგები ყვიროდნენ, „აქ არაფერია სანახავი, არაფერი!“ და თან მიმათრევდნენ.
მეორე დღეს ტაიამ ჩამომრეცხა ბაჭიები და ფერადი საღებავი, თუმცა პერანგში მისი კვალი მაინც ჩანდა, ასე რომ იძულებული გავხდი, საქორწინო ცერემონიის დროს პიჯაკი ყველა ღილზე შემეკრა.

პოლონური სპეცდანიშნულების რაზმი GROM, რომელიც სამართლიანად ითვლება მსოფლიოში საუკეთესო სპეცრაზმად. ჩემს აზრი კრის კაილის აზრს ემთხვევა ამ რაზმის შესახებ:

რეგიონში ჩვენი ჩასვლის შემდეგ, პირველ თვეებში, გავიცანი პოლონური სპეცდანიშნულების რაზმი, GROM-ის წევრები. ეს არის სპეციალური ქვედანაყოფი - პოლონეთის არმიის უხილავი და უხმაურო პარაშუტისტების რაზმი. ამ სპეცდანიშნულების ნაწილს მაღალი რეპუტაცია აქვს, ისინი ჩვენთან ერთად მონაწილეობდნენ გემების შემოწმებაში.

********************************************************

ჩვენი მომზადების ბოლო პერიოდში გავიგეთ, რომ ბაღდადში გამოჩნდა შენაერთი, რომელიც პირდაპირი მოქმედების აქციებს (პირდაპირი მოქმედების ოპერაცია ითვლება სპეცრაზმის მიერ მტრის ცალკეული მნიშვნელოვანი პირების სალიკვიდაციოდ განხორციელებული ოპერაციები) ატარებს ამოხებულთა ლიდერების წინააღმდეგ და მათ მიმართ, ვინც ტერორიზმშია ეჭვმიტანილი. ეს იყო GROM, სპეცდანიშნულების პოლონური რაზმი. პოლონელებმა საქმის ძირითადი სიმძიმე იკისრეს, მაგრამ დახმარება სჭირდებოდათ - სახელდობრ, სნაიპერები და ნავიგატორები. სწორედ ამის გამო 2004 წლის სექტემბერში გამგზავნეს ერაყში და GROM-ს მიმამაგრეს, როგორც სპეციალისტი.

********************************************************

GROM-ი შენობას ზუსტად ისევე იღებს, როგორც SEAL-ი, თუმცა არსებობს მცირედი განსხვავება დეტალებში. მაგალითად, როგორ გამოდის მებრძოლი კუთხიდან, ანდა, როგორ იფარავენ ერთმანეთს ოპერაციის დროს. თუმცა, ყველაფერი, კაცმა რომ თქვას, მოქმედების აგრესიულობაზეა დამოკიდებული. მტერი უნდა დათრგუნო შენი უეცარი შეტევით, სწრაფად და ზუსტად ესროლო და სიტუაციაზე კონტროლი დაამყარო.
ერთი განსხვავება იყო, რომელიც ძალიან მომეწონა. ეს იყო პოლონელების მანათობელ-აკუსტიკური ყუმბარები. ამ ტიპის ამრიკული ხელყუმბარები იძლევიან შუქის ერთ ამოფრქვევას და გამაყრუებელ ბათქს. პოლონური ხელყუმბარები კი - მთელ სერიას. ჩვენ მათ „შვიდბათქუნებს“ ვეძახდით. ისეთი ხმა აქვთ, თოთქოს ძალიან ახლოს, მსხილკალიბრიანი იარაღიდან გესვრიან. როდესაც პოლონელებთან მისია დასრულდა, ვეცადე, რაც შეიძლება მეტი ასეთი ხელყუმბარა წამომეღო.

********************************************************

GROM-ი მეტად ჰგავს SEAL-ს - ოპერაციის დროს მაგარი პროფესიონალები, მას შემდეგ კი, მაგარი მომლხენები. მათ ყოველთვის ჰქონდათ პოლონური არაყი, განსაკუთრებით უყვარდათ „ზუბროვკა“.
...................არაყი სასიამოვნო დასალევი აღმოჩნდა, თანაც გრადუსიანი. ეს ნამდვილად სერიოზული არგუმენტია იმის სასარგებლოდ რომ რუსებს არაყის არაფერი გაეგებათ და პოლონელები უკეთესს აკეთებენ.

ერაყში მასიური დაზიანების იარაღის არსებობა-არ არსებობის შესახებ საინტერესო რამ და დასავლური დემოკრატიის კვალი:

სხვა ადგილას, ჩვენ ქიმიური ნივთიერებებით სავსე კასრები ვიპოვეთ. ეს ნივთიერებები ქიმიური იარაღის დასამზადებლად გამოიყენებოდა. ყველა ლაპარაკობს, რომ სადამს ერაყში მასობრივი გამოყენების იარაღი არ ჰქონდა და, ალბათ, გამზადებულ ატომურ ბომბს გულისხმობენ და არა მომწამლავ ნივთიერებებს და მის ნახევარფაბრიკატებს, რომელის საწყობებში უზომო რაოდენობით აღმოჩნდა.
შესაძლოა, ამის შესახებ ხმას არ იღებენ, რადგანაც ამ ქიმიური მასალების უმეტესობა საფრანგეთიდან ან გერმანიიდან იყო ჩამოტანილი, იმ ქვეყნებიდან, რომლებიც ჩვენ მოკავშირეებად ითვლებიან.

შენი საქმე რო წინ დაგხვდება:

ჩვენ იშვიათად ვსაუბრობდით სიკვდილსა და ომზე. მაგრამ უცებ ამოხეთქავდა ხოლმე.
ეს ყოველთვის ცუდი არ არის, ერთხელ, კრისის მანქანას ზეთს უცვლიდნენ ავტოსერვისში. იქვე კიდევ რამდენიმე კლიენტი იყო. დახლთან მდგომმა ახალგაზრდამ კრისის გვარი ხმამაღლა წარმოთქვა, კრისი წამოდგა, ანგარიში გადაიხადა და ისევ დაჯდა.
იქ მყოფმა ახალგაზრდა კაცმა შეხედა და ჰკითხა: „თქვენ კრის კაილი ხართ?“
კრისმა მიუგო: „დიახ“.
„ფალუჯაში იყავით?“
„დიახ“.
„ჯანდაბა! თქვენ ის კაცი ხართ, ვინც ჩვენ გადაგვარჩინა!“
იმ ახალგაზრდა კაცის მამაც იქვე იყო. კრისთან მივიდა და დიდხანს ართმევდა ხელს. მამა-შვილი ერთმანეთს არ აცლიდა სიტყვის თქმას: „თქვენ ძალიან მაგარი ხართ, თქვენს ანგარიშზე უფრო მეტი ლიკვიდაციაა, ვიდრე სხვა ნებისმიერის“.
კრისმა დაიმორცხვა და ძალზე თავმდაბლურად უპასუხა: „თქვენ ყველამ კი, მე გადამარჩინეთ“.

ჩეჩნები ამერიკელების წინააღმდეგ:

შევცვივდით სახლში, სადაც შესასვლელშივე დიდი ოთახი იყო. სახლის ბინადრებისთვის ეს სრული მოულოდნელობა აღმოჩნდა. თუმცა მეც არანაკლებ გაოცებული დავრჩი. შევვარდი თუ არა ოთახში, დავინახე ახალგაზრდა მამაკაცების ჯგუფი, რომლებსაც ამერიკული კამუფლირებული ფორმა ეცვათ, სპარსეთის ყურეში რომ გამოიყენებოდა, პირველი ომის დროს, ოპერაციისას „ქარიშხლის უდაბნო“. სრულიად იყვნენ აღჭურვილები, ევროპელებივით გამოიყურებოდნენ, ორ მათგანს კი საერთოდაც, ქერა თმა ჰქონდა, რაც ერაყელებს და არაბებს არ ახასიათებთ.
რა ჯანდაბაა?
რაღაცამ გამიელვა გონებაში და შაშხანას სასხლეტს მოვკარი, ყველანი დავაწვინე.
ეს რომ არ გამეკეთებინა კიდევ ნახევარი წამის განმავლობაში, მე თვითონ აღმოვჩნდებოდი იატაკზე დამხობილი.
როგორც გაირკვა, ჩეჩნები იყვნენ, მუსლიმები, რომლებიც ერაყში ჩავიდნენ დასავლეთის წინააღმდეგ „წმინდა ომში“ მონაწილეობის მისაღებად (ჩვენ მათი პასპორტები სახლის ჩხრეკისას ვიპოვეთ).

როგორ კვდებიან SEAL-სები:

მაიკ მონსური

......... ცხადია მე იქ არ ვიყოფილვარ, ასე რომ, გიყვებით იმას, რაც ოფიციალურად პატაკში წერია. ხელყუმბარა მოხვდა მაიკ მონსურს მკერდში და მის გვერდით დაეცა გემბანზე (ფლოტში ასე ეძახიან იატაკს). იგი უმალ წამოხტა, იყვირა: „ყუმბარა!“ ამხანაგები გააფრთხილა, მაგრამ პრობლემა ის იყო, რომ მხოლოდ მონსურს შეეძლო აფეთქებისას გარიდებოდა, სახურავზე მონსურის გარდა სამი ამერიკელი სნაიპერი და სამი ერაყელი ჯარისკაცი იყო. ყოველგვარი დაფიქრების და ყოყმანის გარეშე, რადგანაც აშკარა და ცხადი საფრთხე არსებობდა, მაიკ მონსურმა ხელყუმბარა სხეულით დაფარა, გაისმა აფეთქება, რომელმაც სასიკვდილოდ დაჭრა.
ოფიცერმა მონსურმა სამაგალითო თავგანწირვა გამოიჩინა. აშშ-ის სამხედრო საზღვაო ფლოტის სამხედროთაგან, ვინც ყუმბარის სიახლოვეს იმყოფებოდნენ, მხოლოდ მას ჰქონდა შესაძლებლობა, გაქცეულიყო და თავი გადაერჩინა. ამის ნაცვლად მან თავი გასწირა. ამ გმირულმა საქციელმა SEAL-ს მისცა საშუალება, მისი ორი წევრის სიცოცხლე გადაერჩინა.

შშ პირების სამოტივაციოდ, არ არსებობს შეზღუდული შესაძლებლობა ფიზიკურად, ეს საზოგადოების თავშია, თუმცა ჩვენთან, საქართველოში ინვალიდებს კი არა, ჯანმრთელებს უჭირთ საზოგადოებაში სრულფასოვნად ინტეგრაცია, უბრალო მიზეზის გამო - საზოგადოება არ არსებობს:

თუ გჭირდებათ გმირი პოსტერისთვის, სადაც ნაჩვენებია ფიზიკური ნაკლის ძლევა, სწორედ რაიანი გამოგადგებათ. მას მერე, რაც მხედველობა დაკარგა, მან კოლეჯში ჩააბარა, წარჩინებით დაასრულა და მშვენიერი სამსახური მიიღო. იგი ავიდა მაუნტ-ჰუდზე, მაუნტ-რეინირზე და კიდევ რამდენიმე მწვერვალზე. სანადიროდ იყო და ირემი მოკლა, მარეკებისა და ეშმაკური დასამიზნებელი საშუალების დახმარებით. დასძლია ტრიატლონის დისტანცია. ერთხელაც, რაიანმა მითხრა, რომ უხარია, თვითონ რომ დაიჭრა, რომელიმე ჩვენგანი კი არა. მართალია, თავიდან განიცდიდა, მაგრამ მერე შეძლო და სრულფასოვან ცხოვრებას დაუბრუნდა, გრძნობდა, რომ შეუძლია მართოს საკუთარი ცხოვრება და იყოს ბედნიერი, მიუხედავად ყველაფრისა, და მართალიცაა.

საკმაოდ დიდ კრიტიკას იმსახურებს რედაქტორის და მთარგმნელის ნამუშევარი, რამოდენიმე გრამატიკული და მეაქნიკური შეცდომის გარდა (ნუ რასაც მე მივაქციე ყურადღება) წიგნი ტექნიკური ტერმინოლოგიის კუთხით საკმაოდ საშინლადაა გადმოქართულებული.

• პროლოგის პირველივე გვერდზე (გვერდი 9) გვხვდება ასეთი რაღაცა - საზღვაო ფეხოსნები. ასეთი ტერმინი არ არსებობს, სწორია საზღვაო ქვეითები. ეს სიტყვა წიგნში საკმაოდ ხშირად გამოიყენება და ყურს ძაან ცუდად ხვდება.

ქვემოთ უბრალოდ მოვიყვან ტერმინებსა და გვერდებს (მარჯვენა სვეტში სწორ ტერმინებს მივუწერ):

• გვ.82 ნაღმსატყორცნი Mk-19 - ყუმბარმტყორცნი Mk-19, ან ავტომატური ყუმბარმტყორცნი Mk-19.
• გვ.82 ანტისატანკო რაკეტების გასაშვები დანადგარი - ტანკსაწინააღმდეგო რაკეტების გამშვები (დანადგარი უკვე საჭირო აღარაა, თუმცა ვისაც როგორ მოსწონს ისე დაწეროს).
• გვ.82 ერთჯერადი ანტისატანკო ყუმბარმტყორცნი LAW - ერთჯერადი ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარმტყორცნი LAW
• გვ.88 რაკეტის დამაბნეველი ინფრაწითელი მოწყობილობები - რაკეტისთვის ინფრაწითელი ხარვეზების დამდგმელი ცრუ სამიზნეები
• გვ.89 ნაღმტყორცნი „კარლ გუსტავი“ - ყუმბარმტყორცნი „კარლ გუსტავი“
• გვ.90 A-18 – F-18 (თუმცაღა ეს ბოლო უფრო მექანიკური შეცდომაა)
• გვ.90 30მმ-იანი,სწრაფმსროლი, 6 ლულიანი ზარბაზანი - 30მმ-იანი, სწრაფმსროლი, 6 ლულიანი ქვემეხი, ან 30მმ-იანი, 6 ლულიანი ავტომატური ქვემეხი.
• გვ.116 MacMillan and Accuracy International - ეს ორი სხვადასხვა ფირმაა და შესაბამისად ინგლისური „and“ ქართულმა „და“ უნდა ჩაანაცვლოს.
• გვ.117 Leica-ს ფირმის შორსმზომი - Leica-ს ფირმის მანძილმზომი.
• გვ.140 ჯავშანძილეტი და სატვირთო ჟილეტი - ჯავშანჟილეტი და განტვირთვის ჟილეტი.
• გვ.250 რაკეტა „კარლ გუსტავი“ ესროლა - „კარლ გუსტავის“ ჭურვი ესროლა
• გვ.252 გვქონდა რაკეტები LAW - გვქონდა ყუმბარმტყორცნი LAW
• გვ.282 37 გასროლა დაუგროვდა ტანკის ზარბაზნიდან - 37 გასროლა დაუგროვდა ტანკის ქვემეხიდან
• გვ.290 ორი 105 მილიმეტრიანი ყუმბარა - ორი 105 მილიმეტრიანი ჭურვი
• გვ.316 ამიტომ „უმვე“ დატვირთეს - „უმვე“ როგოც თვითონ მთარგმნელს აქვს მინიშნებული სქოლიოში, არის High Mobility Multipurpose Wheeled Vehicle, ანუ იგივე HMMWV, რაც საყოველთაოდ ცნობილი ყველგანმავალი „ჰამერია“, ამიტომ აბრევიატურა არ ითარგმნება.

"წიწილაქორი" (Chickenhawk) - წიგნი რომელიც ყველა მილიტარისტმა უნდა წაიკითხოს

წიგნი "წიწილაქორი" (ინგლისურად - Chickenhawk) - ვისაც არ წაუკითხავს დაჟინებით ვურჩევ წაიკითხოს. წიგნი ვიეტნამის ომზეა, ავტობიოგრაფიული, ერთი ამოსუნთქვით იკითხება - უხეში და ხეპრე სამხედრო იუმორი (რაც რეალურად გადმოსცემს ატმოსფეროს), ყოველდღიური რუტინა, საბრძოლო გაფრენები, დახოცილი მეგობრები და ბოლოს ომის შემდგომი სტრესი და საზოგადოებასთან ინტეგრირების პრობლემა. წაიკითხეთ არ ინანებთ.

წიგნის ავტორია რობერტ მეისონი, 1965-66 წლებში ვიეტნამში ვერტმფრენ UH-1 Huey-თ დაფრინავდა.

რობერტ მეისონი

საპსაუხო ცეცხლი (ავტორი რობერტ მეისონი)

ქვემოთ მოყვანილია ჩემს მიერ ნათარგმნი რამოდენიმე სახასიეთო ამონარიდი წიგნიდან (რუტინა, საბრძოლო ფრენები, სტრესი, იუმორი):

ყოველდღიური რუტინა და იუმორი (გაფრთხილებთ გინებითაა, სტილი მაქსიმალურად დავიცავი თარგმნის დროს):

მზე აჭერდა, ჯუნგლების გაჩეხვა გრძელდებოდა. ბავშვები მოჭრილს, შემდეგ დაწვის მიზნით, წრის ცენტრში მოათრევდნენ და ერთ გროვად ყრიდნენ. ყველა ოფლიანი იყო. მე უბრალოდ მორზე ჯდომით გავიოფლე. ჰაერში ოფლის სუნი ტრიალებდა. 

ოფლიანი სერჟანტი მაიერსი ჯიპიდან გადმოძვრა: 

-         სერ, რა გავაკეთო?
გააკეთო-რა? - ჩემთვის გავიფიქრე. გააკეთო? მე რა ჩემი ყლე ვიცი რა უნდა აკეთო? მე რა, შუბლზე მაწერია „ჯუნგლების გაწმენდის სპეციალისტი“? მე მფრინავი ვარ. შენ სერჟანტი. სერჟანტმა ყოველთვის წვრილმანებამდე იცი რა უნდა აკეთოს. ეს ხომ ცნობილი ფაქტია. 

-         ნუ-უ... - წარმოვთქვი მე ბოლოს. - სერჟანტო, უბრალოდ იარე, უყურე როგორ მუშაობენ. ე-ე, და კიდევ ნიშნებსაც ადევნე თვალყური.
-         რა ნიშნებს, სერ?
-  ისინი ზოგჯერ ჩვენი თავდაცვითი პოზიციების მანიშნებელ ნიშნებს ტოვებენ.
-         ა, გავიგე, - და ის მომშორდა. აქ გადავწყვიტე მისთვის ის რჩევა მიმეცა, რომელსაც ყოველთვის მე თვითონ მაძლევდნენ:
-         სერჟანტო, ფრთხილად იყავი.
ის შემოტრიალდა და სერიოზული სახით დამიქნია თავი.

**********************************************************************************************************************************

ერთმა ფრენამ კონორსი იმდენად გაამხნევა, რომ ის შეეცადა მზიდი ხრახნი, ტროსით, მანამდე შეეჩერებინა, სანამ ის თვითონ გაჩერდებოდა. ვერტმფრენების მწყობრის გასწვრივ პილოტების მოსაგროვებლად სატვირთო მოძრაობდა და მისი ვერტმფრენის წინ გაჩერდა. მანქანიდან ყვიროდნენ: „კონორს, დროზე ამოხტი“ - ეს ბოლო გაჩერებაა“. როდესაც კონორსის თავსზემოთ, რვა ფუტის სიმაღლეზე, ზანტად გადაიარა ხრახნის ნიჩაბმა, მან ხელი წაავლო ტროსს და მასზე ყულფი წამოაცვა. ყულფი წაეჭირა და კონორსი იმწამსვე ააგლიჯა მიწიდან. ნეიტი აღფრთოვანებისგან აწივლდა: 

-         კონორს, შე ძაღლის შვილო, ეს სად ისწავლე?! 

კონორსი ფეხზე წამოდგა და ფორმიდან ტალახის ჩამოფერთხვას შეეცადა. რაღაცა გესლიანის სათქმელად ის ჩვენსკენ შემოტრიალდა, მაგრამ მთელი სატვირთო ისე ხარხარებდა, რომ მან უსუსური ღიმილის გარდა სხვა ვერაფერი მოახერხა. ეს კოლოსალური ამბავი იყო: ასეულის ინსტრუქტორმა სიშტერე ჩაიდინა და თან ყველას თანდასწრებით. ვაშა.  

-  ცხოვრებაში ასეთ რამეს არ ვიზამდი, - თქვა ჩემს გვერდით მჯდომმა რესლერმა. - შენ?

-         არაფრის დიდებით, - ვუპასუხე მე. - და შენ რაიკერ? 

- ნაღდად არა, - გამომეხმაურა რაიკერი მთელი სატვირთოს გასაგონად. - მხოლოდ ჩლუნგი ინსტრუქტორები იჭერენ ხრახნს მარყუჟით.

*********************************************************************************************

ნახევარი საათის განმავლობაში წვიმა არ გაჩერებულა და კონორსმა წყლის გადავლება გადაწყვიტა. დავინახე უორენტების კარვის კარებში როგორ მიქანაობდა მისი ბანჯგვლიანი ტრაკი. თან საბრძოლო შლემი და საპნის ნაჭერი წაიღო. 

-         ო-ო, აი ესაა ცხოვრება! - გაჰკიოდა კონორსი კარვის გარეთ. - ძაან მაგარია. სისუფთავე! სისუფთავე! სისუფთავე! ეს დედანატირები, იქნებ რომელიმე თქვენგანი, თქვე ყროლიანებო, მაინც მიხვდეს ჩემს მინიშნებას!
და მან გაურკვევლი კივილით დაიწყო რაღაცა სიმღერა. 

შიშველი ბანჯო გარეთ გავიდა. 

-         აგერ პირველი ყროლაც! - მიესალმა მას კონორსი. - მისს, კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება. თევქნი ჩაფხუტი შეგიძლიათ აგერ დადოთ.
-         ო, გმადლობთ, - წარმოთქვა წრიპინა ფალცეტით ბანჯომ. 

კაიზერი სირბილით გამოვიდა, შემდეგ რაიკერი, შემდეგ ნეიტი და მათ კვალდაკვალ რამდენიმე ოფიცერი მეზობელი კარვიდან. მალე თითქმის მთელი ასეული გარეთ იდგა და წვიმის შხაპს იღებდა. 

თვით მეც კი, ყოველგვარი საღი აზრის საწინააღმდეგ, გარეთ ვიყავი. ბოლოს, როდესაც ამგვარი რამე ვცადე, საპნის წასმისთანავე წვიმამ გადაიღო. ჩემთან ერთად სხვა რამდენიმეც მოყვა. ჩვენ შიშვლები და საპნიანები ვიდექით ტალახში და ველოდით როდის დაიწყებოდა წვიმა, ხოლო საპონი კანს გვიჭიმავდა. წვიმა აღარ წამოსულა. 

ახლა სამ ათეულამდე კაცი, თვითნაკეთი, გრძელი ფიცრებისგან შეჭედილი ხელსაბანის წინ ჩურჩუტობდა - ფიცრებზე დალაგებული ჩაფხუტები წვიმის შეწყვეტის შემთხვევისთვის წყალს აგროვებდნენ. 

-         ეს ჩემი ბოლტია და და როგორც მომინდება მას ისე ხშირად და სწრაფად ვბან! - გაჰკიოდა ვიღაცა.
-         მე კი არასოდეს! - იშმუშნებოდა ბანჯო. - ნუთუ არ იცი რომ ეს საზიანოა?
-         მკიდია, ხელის გულებს მაინც თოთხმეტი წლის ასაკიდაბ ვიპარსავ 

ჩვეულებრივი რია-რია იდგა: ხუმრობები „გაუფრთხილდი ტრაკს, როცა იხრები“, საპნის ნაჭრისთვის ომი, ტალახში დაცემა და შემდეგ წვიმაში წყლის გადავლება. ბოლო თვის განმავლობაში პირველად იყო ასე მაგარი. ჩვენ ვიბანავეთ.

**********************************************************************************************************************************

საბრძოლო გაფრენები:

თორმეტი „ჩექმით“ (სამხედრო სლენგი, აღნიშნავს ქვეითს) სიმაღლის ხანგრძლივი აკრეფის შემდეგ ჩვენს ასეულს დავეწიეთ. რამდენიმე მილით წინ, ბატალიონის წინ მიმავალმა ასეულმა უღელტეხილის რაიონში, 3000 ფუტის სიმაღლეზე, ტყვიამფრქვევის ცეცხლის შესახებ მოხსენება გააკეთა. ორმოცდაათი კალიბრი (12,7მმ). მძიმე ტყვიამფრქვევს ჯერ არ შევხვედროდით. ცეცხლის ქვეშ რომ არ მოყოლილიყო ჩვენი ასეული გვერდით წავიდა. ხარვეზებს შუა გამოღწეული ხმები დაძაბული იყო.  

- ბეისბოლის ბურთებივით ზორბები! - ვიღაცის რეაქცია ორმოცდაათი კალიბრის ტრანსირებზე.. 

- ღმერთდო, „ყვითელი-2“ ჩამოაგდეს! 

- „ყვითლებო“ ვიშლებით! - ისინი მწყობრს ამტვრევდნენ. 

ამ ტრანსირებს ხუთი მილიდან ვუყურებდი. ისინი ზემოთ ზანტად მიფრინავდნენ. ყოველ ორ მათგანს შორის კიდევ ოთხი არატრანსირი ტყვია იყო. 

ორმოცდამეათე კალიბრის ტყვიამფრქვევი ნახევარი დიუმის დიამეტრისა და დიუმი სიგრძის ტყვიებს ურტყამს. ამ რკინის ნაჭრის ხელში უბრალოდ დაჭერითაც კი ხვდები, თუ რამდენად მძიმეა. ლულიდან წამში 3000 ფუნტი სიჩქარით გამოფრენისას ის წარმოუდგენელ ძალასა და შორსმსროლელობას იძენს. 

ბატალიონი ჩასაფრებიდან გვერდით წავიდა და GunShip-ი მასთან გასარკვევად დატოვა. ამას გარდა მე გავიგონე თუ როგორ იძახებდა პოლკოვნიკი საარტილერიო ცეცხლს. ჩამოგდებული იქნა ხუთი ვერტმფრენი, ორი პილოტი დაიღუპა, დანარჩენები გადაარჩინეს. ერთმა მანქანამ 66 ტყვია მიიღო, მაგრამ ფრენა განაგრძო. ამით დაკვეხნა შეიძლებოდა, რომ არა დაღუპილი მეთაური. „გოლფის“ ზონამდე ვერტმფრენი მეორე პილოტმა მიიყვანა.

*********************************************************************************

სადილამდე სულ რაღაცა ორი წუთით ადრე რომელიღაცა დესანტის სავაკუაციოდ განგაშით სასწრაფოდ წამოგვყარეს. ტალახში მანქანებისკენ გავიქეცით. ისმოდა ყვირილი: „სადაა ჩემი ვერტმფრენი?“, „სად მივფრინავთ?“, „რომელი სიხშირეებია? ეს დედამოტყნული, ტალახში ამოვიგანგლე!“. გაურკვევლობა სუფევდა, რადგანაც იმან ვინც გაფრენის ბრძანება გასცა, არ თქვა თუ სად მივფრინავდით.
იმ აზრით რომ, ვინც პირველი აფრინდებოდა წამყვანიც ის იქნებოდა, ჩვენ ჰაერში ავიჭერით და როგორც ბრმა პეპლების ხროვა ჩამავალი მზიზკენ გავექანეთ.
წამყვანმა საჭირო ადგილისკენ გზის საჩვენებლად ვერტმფრენი გამოიძახა და მას გაყვა. მას შემდეგ რაც ჩვენ არასწორ ზონაში დავეშვით, წამყვანი მიხვდა თავის შეცდომას და საჭირო ადგილის სანახავად აფრინდა. მან რადიოში რამის ახსნით თავი არ დაივალდებულა და ჩვენც მას გავყევით. რომ იცოდეთ, სანამ ამას თვითონ არ გააკეთებ, ძნელი წარმოსადგენია - თუ როგორ ცდილობს შვიდი ვერტმფრენი ერთ მწყობრში დარჩეს წამყვანთან, რომელიც ფიქრობს რომ მარტოა.
ვაშა! ჩვენ საბოლოოდ საჭირო ადგილს მივაგენით. და რადგანაც ჩვენ განგაშით აგვწიეს, მიწაზე ნახევარი საათი იმ ჯარისკაცების ლოდინი მოგვიწია, რომლებიც „მოუთმენლად ელოდნენ გადარჩენას“. ლოდინის დროს, კმაყოფილი, ხმაურიანი, პილოტები შეგროვნდენ და სიმღერა წამოიწყეს:

(კარგმოტყნულების ჰიმნი)
იდგა ის შპილზე
და აფსამდა ხალხს თავზე
ხალხი კიდევ საპასუხოდ
მას ვერ მიაწვდენს.
ამინ.

*********************************************************************************

- აგერ ისინი, - ვთქვი მე.
ჩვენ ჯიპის, ან ის რაც მისგან დარჩა, წინ დავეშვით. ის გატეხილი საბავშვო სათამაშოსავით იყო დაღუნული. დაჭეჭყილი და დაფლეთილი რკინის ბოლოები ხრჩოლავდა. ჯიპი გზის პირას ჩამარხული და დისტანციურად აფეთქებული ჰაუბიცის ჭურვით იყო განადგურებული. მის წინ დაჯდომა სისულელე იყო, იქ შეიძლება სხვა ნაღმიც ყოფილიყო. ეს იმ შემთხვევათაგანი იყო როდესაც ჩვენ მიწაზე მყოფ ხალხს დასაჯდომი ადგილის არჩევნის საშუალება მივეცით. ჩემს კარებთან სერჟანტმა მოირბინა და გასატანი მიკროფონით შეგვატყობინა რომ, ორი ბიჭი ჯიპის უკან ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო.
- მკვდრები მიგვყავს? - მას დაჭყეტილი თვალები ჰქონდა. 

ჩვენ თავი დავუქნიეთ. მათ დატვირტვა დაიწყეს. დაფლეთილი, დასისხლიანებული, და განაცრისფრებული ორი დაჭრილი უგონოდ იყო.
ერთ მკვდარს ფეხი შარვალთან ერთად მოაგლიჯა. დანარჩენ გვამს მე ჯერ ვერ ვხედავდი.
მოულოდნელად რაღაცა ჟურნალისტურმა ინსტინკტმა შემიპყრო და სანამ დაჭრლიები მოჰქონდათ, რამდენიმე სწრაფი ფოტოსურათი გადავიღე. მე გადავიღე „ჩექმა“, რომელსაც მოგლეჯილი ფეხი მოჰქონდა და უცბად მივხვდი თუ რას ვაკეთებდი. გავჩერდი. ეს პირადი საიდუმლოს ყველაზე საშინელ დარღვევასავით გამოიყურებოდა. ამის შემდეგ დაღუპილებისთვის ან დაჭრილებისთვის ფოტოები აღარასოდეს გადამიღია.

ქვეითს ვერტმფრენისკენ ჯარისკაცი ჩექმა მოაქვს, რომელში მოგლეჯილი ფეხის ნაწილია ჩარჩენილი (ავტორი რობერტ მეისონი)

ჩემს სავარძელში შემოტრიალებული დატვირთვას ვაკვირდებოდი და რიჩერს სალაპარაკო მოწყობილობის საშუალებით მითითებებს ვაძლევდი. ფეხმოწყვეტილმა ადამიანმა ფეხთან ერთად კვერცხებიც დაკარგა. ახლა ის სატვირთო კაბინაში შიშველი იწვა, მისი მოგლეჯილი ფეხის დაფლეთილი გადანაჭერი კარებიდან იყო გამოჩრილი. დალეწილ ძვალზე მიწა იყო მიკრული. მე მის ბოქვენს მზერა ავარიდე, თუმცა შემდეგ მაინც შევხედე. იქ მხოლოდ ტყავის ნაჭერიღა იყო დარჩენილი. როგორც ჩანს რაიკერს გულს აზიდებდა. მე თვითონ როგორ გამოვიყურებოდი არ ვიცი. რიჩერს ვუთხარი კარებს მოშორებოდა - შეიძლებოდა ჩავარდნილიყო. 

„ჩექმებმა“ სიჩქარეში ფეხიანი ბათინკი სატვირთო კაბინაში შემოაგდეს. გაგლეჯილი მატყლის წინდის ზემოდან სისხლი წვეთავდა. მედიკმა ფეხი სავარძლის ქვეშ შეტენა.
შემობრუნებისას დავინახე დაბნეული რიგითი, რომელიც ბოლის ქულებს შორის მოაბიჯებდა. მას თმებით რომელიღაცა თავისი ნაცნობის თავი მოჰქონდა.
- თავი? თავი მიგვაქვს? - ვკითხე რაიკერსს. 

ბიჭმა შემოგვხედა და რაიკერმა თავი დაუქნია. თავიც სხვა დანარჩენ ნაწილებთან ერთად შიგნით შემოაგდეს. მედიკმა, არც კი შეუხედავს, დასისხლიანებული თავი ცხვირში ქუსლის მირტყმით სავარძლის ქვეშ გაგზავნა. 

- სხეულს ვერ ვპოულობთ! იქნებ აღარ შევყოვნდეთ? თავები არ ეყოფა? - დაიყვირა „ჩექმამ“.
- ეყოფა. საკმარისია! ვფრინდებით! - უპასუხა რაიკერმა. 

პლეიკუსკენ რაც შეიძლება სწრაფად მივფრინავდი, ისე სწრაფად რამდენადაც Huey-ს შეეძლო. რიჩერმა „ჯიბიდან“ შემატყობინა რომ ცალფეხა იატაკის კიდისკენ მიცურავდა. ვუპასუხე რომ მედიკისთვის ეთქვა. მედიკმა ცალფეხას ბოქვენთან დაადგა ფეხი. ამგვარად მან სრიალი შეწყვიტა, მაგრამ ტყავის ნარჩენებმა ქარზე დაიწყეს ფართხუნი და სისხლი გარეთ და ტყვიამფრქვევთან მჯდარ რიჩერზე გაფანტა.
„ჩექმა“ ტიროდა. ერთ-ერთი დაჭრილი, მისი მეგობარი, გარდაიცვალა. მეორე ცოცხალმკვდარი იყო. მინდოდა რომ საათში ათასი მილის სიჩქარე ამეკრიფა.
რაიკერი რადიოკავშირზე გავიდა მიწასთან და ჰოლლოუეის ბანაკში დაყოვნების გარეშე დაშვება მოგვცეს. ქარიშხალივით ჩავუქროლეთ კოშკურას და ცოტა ხნის წინ დადგმულ ჰოსპიტლის კარავთან, წითელ ჯვარზე დავეშვით. ჩვენსკენ საკაცეებით სანიტრები გამოქანდნენ. 

მეორე ბიჭიც დაიღუპა.
რბოლა წავაგეთ. 

სანიტრების ტექნიკა იმაში მდგომარეობდა რომ, გვამისთვის ხელები გადაეჯვარედინებინათ და შემდეგ, კაბინის იატაკზე გადაბრუნებით, ქვემოთ მომლოდინე საკაცეზე გადმოეგდოთ. ვუყურებდი თუ ორი სოპეციალისტს ცალფეხა კაბინიდან როგორ გადმოჰქონდათ. მათ ის ბრეზენტის გროვაზე დააგდეს. მზე მის ოქროს სამაჯურზე აირეკლა. სპეციალისტები იცინოდნენ. არ ვიცი რაზე. ალბათ ისინი ისე მიეჩვივნენ თავიანთ სამუშაოს, რომ მათ ის სასაცილოდ ეჩვენებოდათ. ან იქნებ ეს ნერვული სიცილი იყო. მაგრამ როგორც არ უნდა ყოფილიყო, მათი უზრუნველობა ჩემთვის ბოლო წვეთი აღმოჩნდა. მე გარეთ გადმოვხტი და სანამ ისინი კარვამდე მიაღწევდნენ მათ გზაზე გადავუდექი. ისინი ადგილზე გავაჩერე და ვღრიალებდი, ვღრიალებდი, ვღრიალებდი.

*********************************************************************************

როდესაც მიწას მივუახლოვდით, რიკოშეტით რომ არ დავეზიანებინეთ GunShip-ებს ცეცხლი უნდა შეეწყვითათ. საპასუხოდ ჯერ ისევ არანაირი ცეცხლი. იქნებ ყველანი დაიხოცნენ. ან იქნებ ეს ის ადგილი არაა.
ადრენალინი ჩემში საკმაო რაოდენობით იყო და ვერტმფრენის უმცირეს მოძრაობას ვგრძნობდი. ველოდებოდი როდის შეეხებოდა მიწას საყრდენები და თუ როგორ შექანდებოდა ბორტი როდესაც „ჩექმები“ გადმოხტომას დაიწყებდნენ. ჩემს უკან ისინი ყვიროდნენ და ღმუოდნენ, ამით ბრძოლის წინ თავს იმხნევებდნენ. მათი ღრენა მთელი ამ ხმაურის გავლით მესმოდა. ჯერ ისევ მესმის. ჩემი დაშვება წამყვან მანქანასთან შეთანხმებულად მოხდა და როგორც კი საყრდენები შეეხო მიწას, მას მღრინავი ჯარისკაცების ბათინკებიც შეეხო.
იმავე წამს ჩრდილოეთის რეგულარულმა ნაწილებმა ხაფანგის დახურვა გადაწყვიტეს. სამი ვერტმფრენისა და ჩამოტვირთული „ჩექმების“ მიმართულებით, როგორც მინიმუმ სამი მხრიდან, გადაჯვარედინებული ცეცხლი იქნა გახსნილი. მოულოდნელად ზონა ტყვიების ზუზუნით გაივსო. ჩემდაუნებურად წინ წავიწიე და ასაფრენად გამზადებულმა მართვის ბერკეტს ხელი მოვუჭირე. მანქანა საყრდენებზე აიწია და მზად იყო მიწას  მოშორებოდა. წავედით! ღრიალით უძახოდა ფარრისი „ყვითელ-1“-ს რაციაში , რათა ის აფრენილიყო. მაგრამ ის არ იძვროდა.
„ჩექმებმა“ ხეებამდეც კი ვერ მიაღწიეს. ისინი ბრაზიანი ყვირილით გადმოხტნენ, მაგრამ ახლა ჩვენს გარშემო ეყარნენ დახოცილები და მომაკვდავები. წამყვანი ვერტმფრენის ხრახნი ჯერ ისევ ტრიალებდა, მაგრამ ხალხი მის შიგნით პასუხს არ იძლეოდა. დავინახე ჩვენს წინ ტყვიების მოხვედრისგან როგორ აიწია ჰაერში მტვრის შადრევანი. მათი შეჩერების სურვილით ჩემი კუჭი შეიკუმშა. ჩვენი ბორტმსროლელები ჩაწოლილი „ჩექმების“ თავსზემოთ ტყეში მოჩვენებებს ესროდნენ.
ჩემს თავში უცნაური სიჩუმე ჩამოწვა. ყველაფერი ძალიან შორეულად მეჩვენებოდა. ტყვიამფრქვევების გრუხუნის, „ჩექმების“ ყვირილის, იმის შესახებ, რომ ყველა მოკლულია, ფარრისი წივილის, რომელიც „ყვითელ-1“ აფრენას უბრძანებდა, ქვეშ, მე იმ ტყვიებზე ვფიქრობდი, რომლებიც გადიოდნენ პლექსიგლასს, ჩემს ძვლებსა და შიგნეულობას, გადიოდნენ ვერტმფრენს გამჭოლად და არასოდეს ჩერდებოდნენ. სიჩუმეში ექოსავით გაისმა ხმა. ეს ფარრისი იყო:
- წავიდა! წავიდა! წავიდა!
მე ისე სწრაფად მოვახდინე რეაგირება, რომ ვერტმფრენი ჰაერში ნახტომით აიჭრა. ისეთი გრძნობა იყო, თითქოს Huey ჩემს ადრენალინზე მუშაობდა. მე მკვეთრად დავხარე ცხვირი, რათა მალე ამეკრიფა სიჩქარე. ჯერ ისევ მიწაზე მკვდარად მდგარ, მეწინავე ვერტმფრენთან მარჯვნივ გადავიხარე. მსროლელები ორივე მხრიდან ცეცხლს არ წყვეტდნენ. ჩემსკენ გამოფრენილი ტრანსირები თავსხმად მეჩვენებოდა. როგორ ახერხებენ აცილებას? ბავშვობაში თამაში მოვიგონე: ზაფხულის წვიმის წვეთების აცილება. მაგრამ საბოლოოდ ისინი მაინც მხვდებოდა.
მაგრამ არა ამჯერად.

*********************************************************************************

- „მამაო-6“, თქვენი აფრენის კურსზე სატყვიამფრქვევო პოზიცია.
სიჩუმე.
- მარცხნივ! მარცხნივ! – GunShip-ის პილოტი, რომელიც ჩვენს აფრენას უყურებდა და იმ პოზიციისკენ მიდიოდა, რომლის შესახებაც გაგვაფრთხილა, წყობილებიდან გამოდიოდა.
ეს მარტოხელა ტყვიამფრქვევი იყო. როდესაც მის თავზე გადავიფრინეთ, მან ჯერი ჩვენს მუცელზე მიაჭედა.
- სერ, ერთი „ჩექმა“ დაიჭრა! - თქვა მილერმა, ბორტექნიოსმა.
„ჩექმამ“, შავკანიანმა ბიჭმა, ტყვია ტრაკში მიიღო. გავიგონე ჩვენი ბორტმსროლელი, სიმმონსი, გაურკვევლად, ვერტმფრენის ხმაურში თუ როგორ ყვიროდა რაღაცას.
- სერ, ეს სიმმონსის ძმაა, - შემატყობინა მილლერმა.
- „მამაო-6“, ბორტზე დაჭრილი გვყავს. მივფრინავთ ჰოსპიტალის პოზიციისკენ.
- გასაგებია.
„გოლფის“ ზონიდან „სკაიკრეინის“ მიერ გადმოტანილი ჰოსპიტალის მოდულის გვერდით დასაფრენ მოედანზე დავჯექით. მედიკებმა მოირბინეს და დაჭრილი საკაცეზე გადაიყვანეს. სიმმონსი მის გარშემო დარბოდა, ტიროდა და მედიკებს აჩქარებდა. ჩვენ დაველოდეთ. ის სველი ლოყებითა, მაგრამ მომღიმარი სახით რამდენიმე წუთში დაბრუნდა.
- ექიმებმა, ყველაფერი კარგად იქნებაო. ის სახლში წავა, - უთხრა მან ბორტტექნიკოს.
ახ, ეს მილიონი დოლარის ღირებულების ცნობილი ჭრილობა. და მე უცბად გამახსენდა, რომ სიმმონსმა მეორე თავისი ძმა პლეიკუში, გვამების გროვაში იპოვა.
არც ძმები, არც მამები და შვილები არ უნდა იმყოფებოდნენ ერთდროულად ერთსა და იმავე საბრძოლო თეატრზე. მე გავიგე რომ ვიეტნამში აღმოჩნდა ორი კაცი, რომლებიც აქ არ უნდა ყოფილიყვნენ.
როდესაც ჩვენ „სასროლეთზე“ დავბრუნდით, სიმმონსს დაველაპარაკე.
- დიახ სერ, ვიცი, - მიპასუხა მან.
- ხო და უთხარი მეთაურს. ის აქედან ამოგათრევს. შენ ერთი ძმა დაგეღუპა, მეორე დაჭრილია. შენი ოჯახისთვის ეს საკმარისია.
მან გაიღიმა:
- არა. დავრჩები.
- რატომ?
- ვიღაცამ ხომ უნდა აკეთოს ეს საქმე.
მან მართლა ასე მიპასუხა. მომეჩვენა რომ კინოფილმში მოვხვდი. მგონი მასაც ასე ეგონა.

*********************************************************************************

ომის შემდგომი სტრესი და აი ის მომენტი როდესაც შენ და შენი ომი არავის არ სჭირდებით (ყველას შეუძლია ვეტერანს გული ატკინოს - ომის შემდეგ ის ხომ შიშველი ნერვივითაა (ამ წამს მოვიფიქრე))

ფილიპინებზე დაშვების შემდეგ, ჩვენ ჰავაიში გავფრინდით. ჰონოლულუში ფეხის გასაშლელად, სუვენირების საყიდლად და სხვა რამეებისთვის თვითმფრინავიდან ჩამოსვლა შემოგვთავაზეს. კლეიმანმა მითხრა პატარა საჭადრაკო ნაკრები მეყიდა - ნიუ-ჯერსიში მდებარე ფორტ-დიქსამდე დაუჯდომელი გადაფრენისას გასართობი გვექნებაო.
ამგვარი ჭადრაკის ნაკრები აეროპორტის სუვენირების მაღაზიაში ვიპოვე. ამას გარდა „ნიუვიკსი“ ავიღე და გადასახდელად სალაროსკენ გავემართე. მოლარემ, ლამაზნა ქალმა, აიღო ჩემი ფული და მკითხა, ვიეტნამიდან ხომ არ ვბრუნდებოდი. მე სიამაყით ვუპასუხე, რომ კი.
მოულოდნელად მან გაავებული მზერა მესროლა და მითხრა:
- მკვლელო.
ხანგრძლივი წუთის განმავლობაში მე მას დაბნეული ვუყურებდი. შემდეგ გავიღიმე. მივხვდი რომ ის სხვა ვიღაცას გულისხმობდა.

*********************************************************************************

ფორტ-უოლტერში, ტეხასში, მე პილოტ-ინსტრუქტორზე დავიწყე სწავლა. სწორედ მაშინ ჩემმა დამ თავის ქორწილში დამპატიჟა. მას უნდოდა რომ მე ფორმით მივსულიყავი.

- სიუზენ, მეეჭვება ხალხს ჩემი ფორმა მოეწონოს.

- ის ძალიან გიხდება. და მე შენით ძალიან ვამაყობ.

- კაი.

და მე ფორტ-მაიერსში გავფრინდი. ფორმა, ვერცხლის ფრთები, აუარება საორდენო პლანკები - არც თუ ისე ცუდად გამოიყურებოდა. როდესაც შევედი, ვიღაცის სიცილი გავიგონე. ვიღაცა უცნობმა მკითხა:

- ჰეი, რატო ხარ დროშის გარეშე?

მე სიბრაზისგან ავენთე. მყისიერად ყველა გაჩუმდა და მე მომაჩერდა. სიუზენი შეშინდა. ჩხუბი ქორწილში? არა, ჩხუბი არ იქნება. ერთადერთი ჩხუბი - ისაა, რომელიც ჩემს თავში მიდის. სამწუხაროდ დროის მანქანა ჯერ არ მოუგონიათ. რომ მიცნობდეს ასეთ რამეს არასოდეს არ მეტყოდა, ჩემს თავს ავუხსენი და დავწყნარდი.

*********************************************************************************

განათლების დასასრულებლად, რომელიც 1960 წელს დავიწყე, ფლორიდის უნივერსიტეტში დავბრუნდი. მე ვხედავდი სტუდენტურ დემონსტრაციებს, რომლებიც ვეტერანებს ვიეტნამში წასვლის სიშტერეში ადანაშაულებდნენ. თავს ორმაგად წარუმატებლად ვგრძნობდი: რაღაცა შინაგან ხინჯის გამო მე მფრინავის სამსახური დავკარგე და ახლა კიდევ დამატებით ამიხსნეს, რომ ვიეტნამში წასვლის გამო თუ როგორი იდიოტი ვიყავი.

უნივერსიტეტში ხელოვნებას, ძირითადად ფოტოგრაფირებას, ვსწავლობდი. ვცდილობდი ახალი კარიერა დამეწყო და საზოგადოებას შევრწყმოდი. საშინელი სიზმრების გარეშე ვერ ვიძინებდი. დილის მეცადინეობებზე ორი ჭიქა მაგარი სასმლის დალევის შემდეგ ვცხადდებოდი. ღამე ვიძინებდი თუ მთელი დღე ვსვამდი. ჩემთვის აუტანელი იყო სტუდენტთა კამპუსის, მისი ახალგაზრდა, მომღიმარი სახეებით ყურება იმ დროს, როდესაც იმავე ასაკი ბიჭები ყვირილით ხტებოდნენ ვერტმფრენებიდან, ხოცავდნენ და იხოცებოდნენ იმ მიზნისთვის, რომელიც მათ სიმამაცედ არ ღირდა. მათ დაიმსახურე რომ გმირები ყოფილიყვნენ, მაგრამ მხოლოდ სულელები გახდნენ.

ფოტოები აღებულია რობერტ მეისონის პირადი ვებგვერდიდან:

The Illustrated Chickenhawk